سر الفتوح ناظر بر پرواز روح
سر الفتوح اثر علامه طهرانی قدّس سرّه که با بیانی شیوا، به تبیین مبانیِ مکتب توحید و عرفان می‌پردازد. این کتاب در حقیقت نقدِ کتاب «پرواز روح» اثر سید حسن ابطحی است. در فصل اول به نقدِ محورهای کتابِ «پرواز روح» پرداخته، و در فصل دوم در ضمن تعلیقاتی، جای جای کتابِ مذکور را مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند. اهم مطالب: • نقد و بررسی نظریه عدم نیاز به استاد کامل • اثبات فطری بودن و عقلانی بودنِ نیاز به استاد • اثبات نیاز به استاد با توجه به آیات و روایات. • بررسی و تحلیلِ «انکار علمِ حکمت و فلسفه» که انکار آن یعنی دستگاه عقل در وجود انسان، عاطل و باطل است. • اثبات اینکه حجیّت هر چیزی به عقل است حتی کتاب و سنت • ذکر آیات و روایاتی که دعوت به تعقل و تفکر می‌کنند. • نقد و بررسی نظر کسانی که نهایتِ سیرِ انسان را شناخت امام زمان علیه السلام می‌دانند از آنجا که برخی مباحث این کتاب نیاز به شرح و تفسیر بیشتر داشته است حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره، اقدام به درج مقدمه و تعلیقاتی بس نفیس نمودند که بر غنای مطالب افزوده است.
سر الفتوح ناظر بر پرواز روح
64الی غیر ذلک از اشکالات و ایراداتی که باید مفصّلاً در جای خود ایراد گردد1.2
پاسخ به جوابیّۀ شیخیّه از ایرادات مرحوم والد، قدّس سرّه (ت)
- جهت اطّلاع بیشتر بر مبانی شیخیّه و ایرادهای وارد بر آنها پیرامون حقیقت ولایت و عدم انفکاک آن از توحید، رجوع شود به الله شناسی، ج ٣، ص ٦٧ و ٣٥٦؛ امام شناسی، ج ٥، ص ١٧٧ الی ١٩٣؛ روح مجرّد، ص ٣٨٨؛ حریم قدس، ص ٨٧. (محقّق)
- ـ پاسخ به جوابیّۀ شیخیّه از ایرادات مرحوم والد، قدّس سرّه
اخیراً مقاله‌ای از طرف برخی از معاریف شیخیّه در نقد ایرادات مرحوم والد، علاّمۀ طهرانی ـ قدّس سرّه ـ منتشر شده است و نسبت به انفکاک مرتبۀ ولایت از مرتبت توحید که نهایت سیر انسان را در عوالم ربوبی به معرفت امام علیه السّلام می‌رسانند، و مرحوم والد ـ رضوان الله علیه ـ شدیداً آن را رفض و طرد نموده‌اند، اشکال و ایراد نموده است و از احادیث و اخباری مانند: «بنا عُرِفَ اللهُ و بنا عُبِد الله»؛١ و یا چنانچه در تفسیر آیۀ شریفۀ ﴿وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَا ﴾٢ امام صادق علیه السّلام فرموده‌اند: «نحنُ و الله الأسماءُ الحسنی الّتی لا یَقبَل اللهُ من العِباد عملًا إلّا بمعرفتِنا»؛٣ و یا حدیث قدسی معروف: «لولاک لما خلقت الأفلاک»٤ استفاده برده‌اند؛ و همین‌طور روایاتی که دلالت بر وساطت نزول فیض و رزق از ناحیۀ پروردگار در نفوس مطهرۀ معصومین علیهم السّلام دارد. حال صرف نظر از صحّت و عدم صحّت انتساب آنها به معصوم علیه السّلام بهره جسته است، غافل از اینکه مطالب مذکور هیچ دخلی به ایراد مرحوم والد بر مبنای شیخ احمد احسائی نداشته، و کاملاً از محطّ بحث بیگانه‌اند.
مفاد و لبّ ایراد مرحوم والد در کتاب شریف الله شناسی این است که:
از آنجا که وجود حقّ وجود بحت و بسیط و بالصّرافه است، طبعاً تعیّن آن وجود اطلاقی و بالصّرافه اقتضای حضور و بروز خویش را در همۀ مجالی و مجاری و کثرات خواهد نمود، و هیچ مرتبه از مراتب موجودات بدون وجود بالصّرافه حقّ متحقّق نخواهند شد؛ و انفکاک بین ذات حقّ با هر مرتبه از مراتب تعیّنات، موجب تعدّد واجب‌الوجود خواهد شد؛ و هذا کفر و شرک و ضلالة!
بنابراین بر مسلک شیخ احمد احسائی که رتبۀ ولایت را جدا از رتبۀ توحید قرار داده و کیفیّت وجود را در دو مرتبه متمایز و متفارق گردانیده است، بین وجود امام علیه السّلام و وجود حقّ تعالی حدّ فاصل و افتراق خواهد افتاد و جمیع خلایق در کیفیّت وجود و ارتقاء آن به سمت مبادی مجرّده به وجود ولایی امام علیه السّلام خواهند رسید و از آن تجاوز نخواهند نمود، و این عیناً التزام به تعدّد وجود و افتراق در حقیقة البسیطة با سایر انحاء وجود است؛ و لذا می‌توان گفت: شیخ احمد احسائی همچون مثل معروف: «آمد ابرویش را بیاراید چشمانش را کور ساخت»، خواسته با ترفیع مقام و مرتبت امام علیه السّلام و اعطاء فیض از ناحیۀ نفوس مقدّسۀ آنها به جمیع مخلوقات، آنها را در رتبه‌ای برتر از سایر موجودات قرار دهد، غافل از اینکه عدم سریان وجود بالصّرافه حقّ در مخلوقات، موجب قول به تعدّد مبدأ قدیم خواهد گردید. (معلّق)
١. الکافی، ج ١، ص ١٤٥؛ بحارالأنوار، ج ٢٣، ص ١٠٢.
٢. سوره الأعراف (٧) صدر آیه ١٨٠.
٣. تفسیر عیاشی، ج ٢، ص ٤٢؛ تفسیر صافی، ج ١، ص ١١٣؛ الوافی، ج ١، ص ٤٩١.
٤. بحارالأنوار، ج ١٦، ص ٤٠٥.