کتاب نفیس «مبانی تشیع» متن پیادهشدۀ هشت سخنرانی از حضرت علامه آیتاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه پیرامون موضوعات اصیل اعتقادی همچون «توحید و ولایت»، «جبر و اختیار»، «خیر و شرّ»، «فقر و عبودیّت»، «واسطۀ فیض» و «عدالت صحابه» میباشد، که با بیانی شیوا به تبیین مبانی اصیل تشیّع، بر اساس آموزههای توحیدی و عرفانیِ پرداخته و برای اهل معرفت و سالکان طریق حق جهت وصول به حقیقت، راهگشا و راهنماست. اهم مطالب مندرج در این اثر: • تصحیح دید انسان، باعث خیر محض دیدن همه چیز • پیداش عنوان «بدی» و «شرّ» نسبی و در مقام مقایسه • معنای عبارت «لا تکرارَ فی التجلّی» • علت اینکه انبیاء و اولیاء خود را در پایینترین درجات میبینند • تحلیلی لطیف از مجبور یا مختار بودن انسان • عدم تنافی خواست خدا با اختیار و ارادۀ انسان • نسبت عمل انسان و مکافات عمل در دیدگاه اهل توحید • منطق جبر، راهی برای فرار از پذیرش مسئولیّت اعمال خویش • رفع شبهه از تندخو بودن حضرت یونس علیهالسلام • اختلاف درجات انبیاء در قرآنکریم • عدم دلالت بروزات خارجی اولیاء بر افضلیّت ایشان • نقدی بر وهابیت و نسبت شرک به تشیع • ولایت عبارتاست از توحید عملی • مکتب ولایت، مکتب تربیت • حقیقت فقر و عبودیت انسان • تنها راه نجات انسان اعتراف به الوهیت پروردگار و بیچارگی خود • فقر محض بودن پیغمبر در مقابل پروردگار • غلطبودن بیتفاوتی در مقابل حق و احتیاطکاری بیجا • اهلبیت علیهمالسلام راه اتصال بشریّت به پروردگار • نقد و بررسی قول اهلسنّت در عدالت مطلق صحابه
مبانی تشیّع
65تعارف ندارد؛ اگر پیغمبر هم باشد، او را در ظلمات و در شکم ماهی میگذارد و نگه میدارد! [پس ندا داد که]: تمام قدرت و حکمت و علم و مبدأ و منتها همه تو هستی، ثریٰ1 از توست و به سوی توست!
توجّه فرمودید؟ هیچ دلالتی بر تند خو بودن و این حرفها ندارد! ابداً تند خو نبودند! و کاری کردهاند و امری کردهاند و مردم اطاعت نکردند و مستجابالدّعوه هم بودند و آثار عذاب هم ظاهر شده است؛ حالا خدا میخواهد بهواسطۀ این تحمّل و صبر، یک درجۀ عالیتری به او بدهد، کسی جلوی خدا را نمیگیرد و منع هم نمیکند و این درجۀ عالیتر بهواسطۀ عبور از همین امتحانات و صبر و انداختن در شکم ماهی و همان جریانات است.
عدم اعلمیّت روبیل از حضرت یونس
اگر حضرت روبیل اعلم و اتقیٰ از حضرت یونس بود، پس بنابراین خدا ـ نعوذ بالله ـ دیوانه بود که او را پیغمبر نکرد و آمد و پیغمبرش را حضرت یونس قرار داد! و [در این صورت]، تمام اشکالات زیر سَر خداست! روبیل البتّه مردی دارای علم بوده است2 و در این حرفها شکّی نیست؛ هیچ بُعدی هم ندارد که وقتی مردم با امر پیغمبر مخالفت کنند و یک مرد عالمی که در میان مردم بوده، مردم را دعوت کند و بگوید: «بیایید به سوی خدا! این مرد را از خودتان رنجاندید و به عذاب خدا مبتلا شدید!» این [مطلب] دلالت بر افضلیّت روبیل نمیکند.
بروزات و شاکلههای متفاوت انبیا و اولیا علیهم السّلام
سؤال: اینکه بزرگان گاهی خیلی زیاد ناراحت میشدند و گاهی خیلی شاد میشدند؛ این چطور میشود؟
جواب: اینها کمال و نقص نیست، [بلکه] اینها شاکلههای مختلف است؛ بعضیها یک سنخ هستند، [مثلاً] بعضیها شوخ هستند. آقا شیخ محمّد بهاری ـ رحمة الله علیه ـ از شاگردان درجۀ یک مرحوم آخوند ملاّ حسینقلی همدانی بود و اصلاً در
- لغتنامه دهخدا: «ثری: زیرزمین، زمین، خاک.»
- تفسیر العیّاشی، ج ٢، ص ١٢٩.

