کتاب نفیس «مبانی تشیع» متن پیادهشدۀ هشت سخنرانی از حضرت علامه آیتاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه پیرامون موضوعات اصیل اعتقادی همچون «توحید و ولایت»، «جبر و اختیار»، «خیر و شرّ»، «فقر و عبودیّت»، «واسطۀ فیض» و «عدالت صحابه» میباشد، که با بیانی شیوا به تبیین مبانی اصیل تشیّع، بر اساس آموزههای توحیدی و عرفانیِ پرداخته و برای اهل معرفت و سالکان طریق حق جهت وصول به حقیقت، راهگشا و راهنماست. اهم مطالب مندرج در این اثر: • تصحیح دید انسان، باعث خیر محض دیدن همه چیز • پیداش عنوان «بدی» و «شرّ» نسبی و در مقام مقایسه • معنای عبارت «لا تکرارَ فی التجلّی» • علت اینکه انبیاء و اولیاء خود را در پایینترین درجات میبینند • تحلیلی لطیف از مجبور یا مختار بودن انسان • عدم تنافی خواست خدا با اختیار و ارادۀ انسان • نسبت عمل انسان و مکافات عمل در دیدگاه اهل توحید • منطق جبر، راهی برای فرار از پذیرش مسئولیّت اعمال خویش • رفع شبهه از تندخو بودن حضرت یونس علیهالسلام • اختلاف درجات انبیاء در قرآنکریم • عدم دلالت بروزات خارجی اولیاء بر افضلیّت ایشان • نقدی بر وهابیت و نسبت شرک به تشیع • ولایت عبارتاست از توحید عملی • مکتب ولایت، مکتب تربیت • حقیقت فقر و عبودیت انسان • تنها راه نجات انسان اعتراف به الوهیت پروردگار و بیچارگی خود • فقر محض بودن پیغمبر در مقابل پروردگار • غلطبودن بیتفاوتی در مقابل حق و احتیاطکاری بیجا • اهلبیت علیهمالسلام راه اتصال بشریّت به پروردگار • نقد و بررسی قول اهلسنّت در عدالت مطلق صحابه
مبانی تشیّع
99فقام الحارثُ یَجُرُّ رِدَآءَهُ و هو یقول: ما أُبالی بَعدَها مَتیٰ لَقیتُ المَوتَ أو لَقِیَنی.
اشعار سیّد حمیری دربارۀ گفتار امیرالمؤمنین به حارث
قالَ جَمیلُ بنُ صالِحٍ: و أنشَدَنی أبوهاشِمٍ السّیّدُ الحِمیَریُّ ـ رَحِمَهُ اللهُ ـ فیما تَضَمَّنهُ هَذا الخَبَر:
١. قَولُ عَلیٍّ لِحارِثٍ عَجَبٌ *** کَم ثَمَّ أُعجوبةٌ لَهُ حَمَلا ٢. یا حارِ هَمدانَ من یمُتْ یَرَنی *** من مُؤمِنٍ أو مُنافِقٍ قِبَلا ٣. یعرِفنی طَرفُهُ و أعرِفهُ *** بِنَعتِهِ و اسمِهِ و ما عَمِلا ٤. وَ أنتَ عِندَ الصّـِراطِ تَعرِفُنی *** فَلا تَخَف عَثرَةً و لا زَلَلا ٥. أسقِیکَ مِن بارِدٍ عَلیٰ ظَمَإٍ *** تَخالُهُ فی الحَلاوَةِ العَسَلا ٦. أقول لِلنّارِ حینَ توقَفُ *** لِلعَرضِ: دَعیهِ لا تَقرَبی الرَّجُلا ٧. دَعیهِ لا تَقرَبیهِ إنَّ لَهُ *** حَبلًا بِحَبلِ الوَصیِّ مُتَّصِلا - در بشارة المصطفی یک بیت دیگر نیز آورده است:
هذا لَنا شیعَةٌ و شیعتُنا ** أعطانیَ اللهُ فیهمُ الْأمَلا
و این ابیات را با این بیت، در دیوان حمیری، ص ٣٢٧ و ٣٢٨ آورده؛ و جمعکنندۀ دیوان گفته است که: «اینها در أعیان الشّیعة، ج ١٢، ص ٢٦٣، و کشف الغمّة، ص ١٢٤؛ و مناقب، ج ٣، ص ٢٣٧؛ و شرح نهج البلاغة [ ابن أبی الحدید] جلد اوّل، ص ٢٩٩ ذکر شده است.» (معاد شناسی) - مجالس، شیخ مفید (طبع نجف اشرف، مطبعه حیدریّه)، ص ٢ ـ ٤؛ و در بحار الأنوار (طبع آخوندی)، ج ٦، کتابُ العدلِ و المَعاد، ص ١٧٨ تا ص ١٨٠ با همین سند از مفید نقل کرده است؛ و در کشف الغمّة (طبع سنگی)، ص ١٢٣ و ١٢٤ بدون ذکر سند آورده است؛ و در أمالی، شیخ طوسی (طبع نجف، مطبعه نعمان، ١٣٨٤ هجریّه)، در جلد ٢، ص ٢٣٨ تا ص ٢٤٠ آورده است با این سند: جماعتی خبر دادند از أبیالمفضّل، از محمّد بن علیّ بن مهدیّ کندی در کوفه و غیره، از محمّد بن علیّ بن عَمرِو بن ظَریف حُجری، از پدرش، از جمیل بن صالح، از أبوخالد کابلی، از أصبَغ بن نُباته؛ و در کتاب بشارةُ المصطفی (طبع مطبعه حیدریّه، نجف سنه ١٣٨٣ هجریّه) در ص ٤ و ٥، با سند دیگری ذکر کرده است و آن این است: خبر داد به ما شیخ أبوالبَقاء إبراهیم بن حسین بن إبراهیم رقا بصری به قرائت من بر او، در مشهد مولانا امیرالمؤمنین علیّ بن أبیطالب علیه السّلام در محرّم سنۀ پانصد و شانزده، او گفت: روایت کرد برای من شیخ أبوطالب محمّد بن حسین بن عَتَبَه، در ماه ربیع الاوّل سنه چهارصد و شصت و سه در بصره در مسجد نخّاسین ـ که درود بر صاحب او باد ـ او گفت: حدیث کرد برای ما شیخ أبوالحسن محمّد بن حسن بن حسین بن أحمد فقیه، او گفت: حدیث کرد برای ما حَموَیه أبوعبدالله ابن علیّ بن حَموَیه، او گفت: حدیث کرد برای ما محمّد بن عبدالله بن مُطلّب شیبانی، او گفت: حدیث کرد برای ما محمّد بن علیّ بن مهدیّ کندی، از محمّد بن علیّ بن عمرو بن ظریف حجری، از پدرش، از جمیل بن صالح، از أبوخالد کابلی، از أصبغ بن نباته. (معاد شناسی)
- در بشارة المصطفی یک بیت دیگر نیز آورده است:

