کتاب ذی‌قیمت «رسالةٌ حولَ مسئلةِ رؤیةِ الهلال» اثر نفیس حضرت علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه، مکاتبات و مراسلاتی است به زبان عربی پیرامون «مسئله رؤیت هلال» که بین ایشان و استاد مکرّمشان آیة‌اللَه حاج سید ابوالقاسم خوئی رضوان‌اللَه‌علیه برقرار بوده است. مرحوم آیة‌اللَه خوئی برخلاف مشهور، معتقد به عدم لزوم اشتراک افق در میان شهرها و کشورها بوده و صرف رؤیت در یک قسمت از زمین را برای حکم به دخول ماه جدید در جمیع امکنه، کافی می‌دانستند. مرحوم علامه طهرانی در طیّ مراسلات و مکاتباتی به نقد و رد این نظریۀ استاد، همراه با ادلۀ متقن و شواهد مستدل و قرائن قطعی و مؤیداتی از علم هیئت و نجوم، پرداخته و جمیع مواضع استاد خویش را یک‌به‌یک به مهمیز نقد کشانده و به‌روشنی به ثبوت می رساند که حق با نظر مشهور است که اشتراک آفاق بین شهرها و کشورها برای دخول ماه جدید لازم و ضروری است و حکم به دخول ماه در یک شهر، موجب حکم به دخول آن در بلاد بعیده نخواهد بود و آنها باید طبق افق شهر یا کشور خویش، دخول ماه را مورد توجه قرار داده و طبق همان احکام شرعی خویش را معمول دارند. این کتاب، شامل ابحاث علمی، فقهی و فنّی بوده که به زبان عربی از ناحیۀ طرفین نگاشته شده است که برای اهل علم و فضل و طالبان فقاهت فنی و اجتهادی در شناخت شیوۀ صحیح استنباط و اجتهاد، و کیفیت تجمیع شواهد و قرائن، و چگونگی دلالت ادلّه، الگویی بی‌نظیر می‌باشد.
رسالة حول مسألة رؤية الهلال
115و ثانیاً أنّ هذا الخطّ على الطرف المقابل من نصف نهار كرنویج و بینهما ١٨٠ درجةً من كلّ واحدٍ من الطرفین.
و ذلك لأنّ محیط الدائرة الأرضیة ینقسم علی ٣٦٠ درجةً و هذا المقدار یمرّ عن مواجهة الشّمس فی أربع و عشرین ساعةً.
فالأرض تسیر نحو المشرق فی كلّ ساعةٍ خمس عشرة درجةً؛
٢٤: ٣٦٠/ ١٥
فإذا فرضنا أنّ الساعة فی كرنویج كانت على رأس الثانیة عشرة من النهار، و هی الظهر التقریبی؛ تكون الساعة فی النواحى الشرقیة عنه على مسافة ١٥ درجةً، ساعةً بعد الظهر؛ و هكذا إلى النواحى البعیدة عنه على مسافة ١٨٠ درجةً، اثنتی عشرة ساعةً بعده؛ و هی المقارنة لنصف اللّیل.
و أیضاً تكون السّاعة فی النواحی الغربیة عنه على مسافة ١٥ درجةً، ساعةً قبل الظهر؛ و هكذا إلى النواحی البعیدة عنه على مسافةْ ١٨٠ درجةً، اثنتی عشرة ساعةً قبله؛ و هی المقارنة أیضاً لنصف اللّیل.
فهذه الناحیة التی انطبقت على خطّ التاریخ المللی، بعیدةٌ عن كرنویج على مقدار ١٨٠ درجةً متقدّمةٌ عنه زماناً من ناحیة المشرق، و متأخّرة عنه زماناً من ناحیة المغرب؛ كلّ باثنتی عشرة ساعةً.
فمجموع تفاوت هذین المقدارین، و هو أربع و عشرون ساعةً، یكون قدر یومٍ واحدٍ و لیلةٍ واحدةٍ.
فیكون هذا الخطّ متقدّماً عن نفسه من جهةٍ، و متأخّراً عن نفسه من جهةٍ أُخرى؛ متقدّماً من الناحیة الشرقیة، و متأخّراً من الناحیة الغربیة؛ فهو المبدء للتاریخ تكون الأیام فی شرقه و لو بمقدارٍ یسیرٍ، متقدّمةً على الأیام فی غربه كذلك.