کتاب ذیقیمت «رسالةٌ حولَ مسئلةِ رؤیةِ الهلال» اثر نفیس حضرت علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه، مکاتبات و مراسلاتی است به زبان عربی پیرامون «مسئله رؤیت هلال» که بین ایشان و استاد مکرّمشان آیةاللَه حاج سید ابوالقاسم خوئی رضواناللَهعلیه برقرار بوده است. مرحوم آیةاللَه خوئی برخلاف مشهور، معتقد به عدم لزوم اشتراک افق در میان شهرها و کشورها بوده و صرف رؤیت در یک قسمت از زمین را برای حکم به دخول ماه جدید در جمیع امکنه، کافی میدانستند. مرحوم علامه طهرانی در طیّ مراسلات و مکاتباتی به نقد و رد این نظریۀ استاد، همراه با ادلۀ متقن و شواهد مستدل و قرائن قطعی و مؤیداتی از علم هیئت و نجوم، پرداخته و جمیع مواضع استاد خویش را یکبهیک به مهمیز نقد کشانده و بهروشنی به ثبوت می رساند که حق با نظر مشهور است که اشتراک آفاق بین شهرها و کشورها برای دخول ماه جدید لازم و ضروری است و حکم به دخول ماه در یک شهر، موجب حکم به دخول آن در بلاد بعیده نخواهد بود و آنها باید طبق افق شهر یا کشور خویش، دخول ماه را مورد توجه قرار داده و طبق همان احکام شرعی خویش را معمول دارند. این کتاب، شامل ابحاث علمی، فقهی و فنّی بوده که به زبان عربی از ناحیۀ طرفین نگاشته شده است که برای اهل علم و فضل و طالبان فقاهت فنی و اجتهادی در شناخت شیوۀ صحیح استنباط و اجتهاد، و کیفیت تجمیع شواهد و قرائن، و چگونگی دلالت ادلّه، الگویی بینظیر میباشد.
رسالة حول مسألة رؤية الهلال
117یوماً من تاریخ تقویمه و كذا العكس، إذا سافر نحو المشرق لابدّ و أن یؤخّر یوماً واحداً من تقویمه.
المقدّمة الثانیة: اختلاف مبدء طلوع القمر فی أوّل كلّ شهر
المقدّمة الثانیة: مبدء الشهور القمریة إمّا یتحقّق بخروج الهلال عن تحت الشعاع، و ظهوره فی الافُق على ما هو المشهور؛ فإذن یختلف المبدء فی النَّواحی الشَّرقیة عن محلّ الرُّؤیة، و النّواحی الغربیة عنه؛ و یتأخّر بیومٍ واحدٍ.
و إمّا یتحقّق بنفس الخروج فقطّ و إمكانیة الرُّؤیة فی ناحیة ما؛ على ما ذهبتَ إلیه؛ فإذن یختلف المبدء فی النصف الفوقانی من الأرض الذی یشترك فی الظلمة اللیلیة مع نقطة الخروج، و النصف التحتانی منها الذی كان واجهاً للشمس، و كان نهارٌ هناك.
فإذا دارت الأرض بحركتها الدوریة بقدر نصف الدائرة، البالغ اثنتی عشرة ساعةً تقریباً؛ یواجه جمیع النقاط الواقعة فی ذلك النهار على مغرب الشّمس؛ و تدخل واحدةٌ بعد أُخرى فی تلك الظلمة و بذلك یبتدئ الشهر بالنسبة إلیها.
لكنّ هنا نكتةً دقیقةً، و هی أنّ القمر لا یخرج من الشعاع فی مبدء كلّ شهر فی موضعٍ خاصٍّ، محاذیاً للأرض، حتّى تتّحد الآفاق؛ و تستقرّ فی كلّ حین؛ بل بمقتضى سیره الخاصّ حول الأرض أوّلًا؛ و بمیله عن معدِّل النَّهار شمالًا و جنوباً على مقدار خمس درجاتٍ ثانیاً؛ و بسایر العوامل التی ذكرناها فی الموسوعة الاولى ثالثاً؛ یختلف مبدءُ طلوعه فی أوّل كلّ شهرٍ من الشهور.
إذا تمهّد هذا فنقول: إنّ اختلاف حساب الشهور أمرٌ لازمٌ لا مناص و لا مفرّ منه حتّى فی الشهور الشمسیة بأنحاءِ سنواتها فی نصف الكرة الأرضیة.
فعلى أساس ما ذكرنا تختلف مبادئ الشهور الشمسیة فی النصف الشرقی من قارّة آسیا؛ كالمعظم من أرض سیبیریا و الصین و برمه و تایلند و أندونزی و ویتنام و سوماترا و برنئو و استرالیا، بالنسبة إلى النصف الغربی من قارّة إمریكا كأرض آلاسكا و المعظم الغربی من كانادا و الإیالات المُتَّحدة و مكزیك.
فعدد أیام الأسابیع و الشهور فی سكّان الاوَل، مؤخّر عن عدد أیام الأسابیع و الشهور فی سكّان الاخر بیومٍ واحدٍ.
فالیوم السابع من حزیران مثلًا بالنسبة إلى هؤلاء، بعینه الیوم الثامن منه بالنسبة إلى أُولئك؛

