کتاب ذیقیمت «رسالةٌ حولَ مسئلةِ رؤیةِ الهلال» اثر نفیس حضرت علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه، مکاتبات و مراسلاتی است به زبان عربی پیرامون «مسئله رؤیت هلال» که بین ایشان و استاد مکرّمشان آیةاللَه حاج سید ابوالقاسم خوئی رضواناللَهعلیه برقرار بوده است. مرحوم آیةاللَه خوئی برخلاف مشهور، معتقد به عدم لزوم اشتراک افق در میان شهرها و کشورها بوده و صرف رؤیت در یک قسمت از زمین را برای حکم به دخول ماه جدید در جمیع امکنه، کافی میدانستند. مرحوم علامه طهرانی در طیّ مراسلات و مکاتباتی به نقد و رد این نظریۀ استاد، همراه با ادلۀ متقن و شواهد مستدل و قرائن قطعی و مؤیداتی از علم هیئت و نجوم، پرداخته و جمیع مواضع استاد خویش را یکبهیک به مهمیز نقد کشانده و بهروشنی به ثبوت می رساند که حق با نظر مشهور است که اشتراک آفاق بین شهرها و کشورها برای دخول ماه جدید لازم و ضروری است و حکم به دخول ماه در یک شهر، موجب حکم به دخول آن در بلاد بعیده نخواهد بود و آنها باید طبق افق شهر یا کشور خویش، دخول ماه را مورد توجه قرار داده و طبق همان احکام شرعی خویش را معمول دارند. این کتاب، شامل ابحاث علمی، فقهی و فنّی بوده که به زبان عربی از ناحیۀ طرفین نگاشته شده است که برای اهل علم و فضل و طالبان فقاهت فنی و اجتهادی در شناخت شیوۀ صحیح استنباط و اجتهاد، و کیفیت تجمیع شواهد و قرائن، و چگونگی دلالت ادلّه، الگویی بینظیر میباشد.
رسالة حول مسألة رؤية الهلال
118و السّبت بالنسبة إلى هؤلاء، هو یوم الجمعة بالنسبة إلى أولئك؛ مع أنّهم مجتمعون تحت ضوءٍ واحدٍ شمسی فی نهارٍ واحدٍ؛ أو تحت ظلٍّ واحدٍ فی لیلةٍ واحدةٍ.
و كذلك النواحی الغربیة من إمریكا الجنوبیة كأرض ونزوئلا و كلمبیا و برو و شیلی و ارزانتین و المعظم من برزیل، تختلف مع النواحی الشرقیة من السّیبریا و زلاندو أُسترالیا مع اتّحاد نهار سكّانهم و اتّحاد لیلهم.
و أمّا فی الشهور القمریة، فلا نحتاج إلى تعیین خطٍّ فرضی مارٍّ على القطبین فی تعیین مبادیها و أیامها، و إن كان الأمر أیضاً كذلك بالنسبة إلى أعداد أُسبوعها.
و ذلك لأنّ مبدء كلّ شهرٍ له تعینٌ واقعی خارجی؛ و هو خروج الهلال عن تحت الشعاع و ظهوره فی الافق، أو نفس خروجه عنه فقط على اختلاف المسلكین.
مبدء الشهر لجمیع النواحی، یختلف بیوم واحد؛ على كلا القولین
فعلى كلا التقدیرین تختلف مبادئ الشهور بالنسبة إلى جمیع النواحی الارضیة بیومٍ واحدٍ؛ و هذا أیضاً لا مفرّ منه.
أما على مسلك الجمهور فابتداء الشهر بالنسبة إلى كلّ بلدٍ إنّما هو بظهور الهلال فی أُفقه؛ فإذا خرج الهلال عن الشعاع و صار قابلًا للرؤیة بعد غروب الشّمس فی ابتداءِ اللّیل، دخل الشهر بالنسبة إلیه.
و لكن لما تسیر الأرض من المغرب إلى المشرق، یختفی الهلال بالنسبة إلى سكّان هذا البلد؛ و یطلع دائماً على نحو الاستمرار حیناً بعد حینٍ، بالنسبة إلى جمیع الآفاق الغربیة، حتّى تتم الدورة الكاملة فی أربع و عشرین ساعةً؛ فیراه جمیع أهل الآفاق فی ابتداء ظلٍّ مخروطی مستمرٍّ فی هذه المدّة المتمیز بعضها عن بعضٍ بفصلٍ نهاری؛ فتجزّى و تنقسم بلیلتین.

