کتاب ذی‌قیمت «رسالةٌ حولَ مسئلةِ رؤیةِ الهلال» اثر نفیس حضرت علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه، مکاتبات و مراسلاتی است به زبان عربی پیرامون «مسئله رؤیت هلال» که بین ایشان و استاد مکرّمشان آیة‌اللَه حاج سید ابوالقاسم خوئی رضوان‌اللَه‌علیه برقرار بوده است. مرحوم آیة‌اللَه خوئی برخلاف مشهور، معتقد به عدم لزوم اشتراک افق در میان شهرها و کشورها بوده و صرف رؤیت در یک قسمت از زمین را برای حکم به دخول ماه جدید در جمیع امکنه، کافی می‌دانستند. مرحوم علامه طهرانی در طیّ مراسلات و مکاتباتی به نقد و رد این نظریۀ استاد، همراه با ادلۀ متقن و شواهد مستدل و قرائن قطعی و مؤیداتی از علم هیئت و نجوم، پرداخته و جمیع مواضع استاد خویش را یک‌به‌یک به مهمیز نقد کشانده و به‌روشنی به ثبوت می رساند که حق با نظر مشهور است که اشتراک آفاق بین شهرها و کشورها برای دخول ماه جدید لازم و ضروری است و حکم به دخول ماه در یک شهر، موجب حکم به دخول آن در بلاد بعیده نخواهد بود و آنها باید طبق افق شهر یا کشور خویش، دخول ماه را مورد توجه قرار داده و طبق همان احکام شرعی خویش را معمول دارند. این کتاب، شامل ابحاث علمی، فقهی و فنّی بوده که به زبان عربی از ناحیۀ طرفین نگاشته شده است که برای اهل علم و فضل و طالبان فقاهت فنی و اجتهادی در شناخت شیوۀ صحیح استنباط و اجتهاد، و کیفیت تجمیع شواهد و قرائن، و چگونگی دلالت ادلّه، الگویی بی‌نظیر می‌باشد.
رسالة حول مسألة رؤية الهلال
119و أمّا على ما اخترتَ من كفایة الخروج عن الشعاع و رؤیةٍ ما و لو من بعیدٍ، فجمیع القطر المظلم اللَّیلی المشترك مع نقطة أُفق الرُّؤیة فی ابتداء اللّیل یحسب من أوّل الشهر.
فالمبدءُ لدخول الشهر إنّما هو آخر القطر المقابل لُافق الرُّؤیة؛ و هی الناحیة التی كاد أن ینقضی فیها اللّیل، و یطلع فیها الفجر؛ و كان دخول الشهر بالنسبة إلیهم فی حالٍ یكون القمر فی عین المحاق و یخرج عنه و عن الشعاع بعد اثنتی عشرة ساعةً أو أزید.
أمّا القطر المستنیر النَّهاری المقابل للقطر المظلم، فابتداء الشهر بالنسبة إلى كلّ ناحیةٍ منه إنّما هو بسبب المواجهة للهلال حین دخوله فی اللّیل عند غروب الشّمس بالحركة الدوریة؛ و ذلك یطول اثنتی عشرة ساعةً أیضاً.
فمبدءُ الشهر فی النواحی المختلفة الأرضیة یطول أربع و عشرین ساعةً، المنقسم بلیلتین على حسب الآفاق الفوقانیة و التحتانیة.
و قد علم ممّا ذكرنا أنّ اختلاف مبدء الشهور القمریة كالشمسیة ممّا لا مجال لأحد فی إنكاره، و لا مناص إلّا من الالتزام به على أی مذهب سُلك.
غایة الأمر أنّه على مذهب الجمهور یكون أوّل مبدء الشهر أوّل زمان رؤیة القمر فی الافق؛ ثمّ بلدٍ بلدٍ من النواحی الغربیة واحداً بعد آخر، إلى أن تتّصل الدورة إلى قرب المبدء الأوّل؛
و على ما ذهبتَ إلیه یكون مبدءُ الشهر آخر القطر اللَّیلی المجاور للبلد الذی طلع فیه الفجر؛ ثمّ ناحیةٍ