کتاب ذی‌قیمت «رسالةٌ حولَ مسئلةِ رؤیةِ الهلال» اثر نفیس حضرت علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه، مکاتبات و مراسلاتی است به زبان عربی پیرامون «مسئله رؤیت هلال» که بین ایشان و استاد مکرّمشان آیة‌اللَه حاج سید ابوالقاسم خوئی رضوان‌اللَه‌علیه برقرار بوده است. مرحوم آیة‌اللَه خوئی برخلاف مشهور، معتقد به عدم لزوم اشتراک افق در میان شهرها و کشورها بوده و صرف رؤیت در یک قسمت از زمین را برای حکم به دخول ماه جدید در جمیع امکنه، کافی می‌دانستند. مرحوم علامه طهرانی در طیّ مراسلات و مکاتباتی به نقد و رد این نظریۀ استاد، همراه با ادلۀ متقن و شواهد مستدل و قرائن قطعی و مؤیداتی از علم هیئت و نجوم، پرداخته و جمیع مواضع استاد خویش را یک‌به‌یک به مهمیز نقد کشانده و به‌روشنی به ثبوت می رساند که حق با نظر مشهور است که اشتراک آفاق بین شهرها و کشورها برای دخول ماه جدید لازم و ضروری است و حکم به دخول ماه در یک شهر، موجب حکم به دخول آن در بلاد بعیده نخواهد بود و آنها باید طبق افق شهر یا کشور خویش، دخول ماه را مورد توجه قرار داده و طبق همان احکام شرعی خویش را معمول دارند. این کتاب، شامل ابحاث علمی، فقهی و فنّی بوده که به زبان عربی از ناحیۀ طرفین نگاشته شده است که برای اهل علم و فضل و طالبان فقاهت فنی و اجتهادی در شناخت شیوۀ صحیح استنباط و اجتهاد، و کیفیت تجمیع شواهد و قرائن، و چگونگی دلالت ادلّه، الگویی بی‌نظیر می‌باشد.
رسالة حول مسألة رؤية الهلال
155بِخِلَافِ ذَلِكَ مِنْ أرْضٍ اخْرَى؟
فَقَالَ: مَا أیسَرَ أرْبعَ لَیالٍ تَطْلُبُهَا فِیهَا.1 و أورده فی الوسائل فی كتاب الصیام باب ٣٢ تعین لیلة القدر و أنّها فی كلّ سنة و تأكّد استحباب الغسل فیها و إحیائها بالعبادة...
ربّما تُوهّم من هذا الحدیث عدم لزوم الاشتراك فی الآفاق، حیث إنّ قوله علیه السّلام: مَا أیسَرَ أرْبَعَ لَیالٍ تَطْلُبُهَا فِیهَا، یدلّ على لزوم الأخذ بالهلال المرئی فی الافق الذی جاء منه الخبر، قبل رؤیته فی أُفق السائل.
و فیه لو كان كذلك لتعین اللّیلة التی یرجى فیها أیضاً فی لیلتین، لكنّهما على حساب الرُّؤیة فی الافق الذی جاء منه الخبر، لا أربع لیالٍ.
فمراده علیه السّلام بالأخذ بأربع لیالٍ لیس إلّا من باب الأخذ بالحائطة؛ بأنّه إن كانت اللّیلة التی رئی فیها الهلال، هی أوّل الشهر بالنسبة إلى أُفقه، فاللّیلتین المذكورتین ظرفٌ للمطلوب، لكون لیلة القدر فی إحدیهما لا محالة؛ و إن كانت لیلة أوّل الشهر هی اللّیلة التی رئی فیها القمر من قِبَل المخبر، وخفی الهلال عندئذٍ فی أُفق السائل، لغیمٍ أو سحابٍ و نحوهما، فاللّازم إحیاء لیلتین أُخریین أیضاً قبل هاتین اللّیلتین، رجاءً لإدراك لیلة القدر فی إحدیهما.
بل هذه الروایة للقول بلزوم الاشتراك فی الآفاق أدلّ.
لأنّه لو لم یلزم الاشتراك فیها لتعین أن یجیب علیه السّلام بإحیاء لیلتین أُخریین فقط على حساب الرُّؤیة فی أُفق المخبر بالخبر، لاختلاف أُفقه مع أُفق السائل؛ فیلزم الأخذ برؤیة الهلال فیه، بنائاً على عدم لزوم الاشتراك؛ فعدم التعیین دلیلٌ على لزوم
- تتمة الحديث: قُلْتُ: جُعِلْتُ فِداک لَيْلَةُ ثَلاثٍ وَ عِشْرينَ لَيْلَةُ الجُهَنيّ؟ فقال: إنّ ذلک ليقال. قال جُعِلْتُ فِداک إنَّ سُلَيمانَ بْنَ خالِدٍ رَوَى في تِسْعَ عَشْرَةَ يُکتَبُ وَ فْدُ الحاجِّ. فَقالَ لِي: يا أبا مُحَمَّدٍ وَفْدُ الحاجِّ يُکتَبُ في لَيْلَةِ القَدْرِوَ المنايا وَ البَلايا وَ الأرْزاق وما يَکونُ إلى مِثْلِها في قابِلٍ فَاطْلُبْها في لَيْلَةِ إحْدَى وَعِشْرينَ وَثَلثٍ وَ صَلِّ في کلِّ واحِدَةٍ مِنْهُمَا مِأةَ رَکعَةٍ و أحْيِهِمَا إنِ اسْتَطَعْتَ إلَى النّورِ وَ اغْتَسِلْ فيهِما قالَ: قُلْتُ و إنْ لم أقْدِرْ عَلَى ذَلِک و أَنَا قآئمٌ؟ قالَ فَصَلِّ و أنْتَ جالِسٌ قُلْتُ فَإنْ لم أسْتَطِعْ قالَ فَعَلَى فِراشِک قُلْتُ فَإنْ لم أسْتَطِعْ قالَ: لا عَلَيْک أنْ تَکتَحِلَ أوَّلَ اللَيْلِ بِشَيئٍّ مِنَ النَّوْمِ و إنَّ أبْوابَ السَّمآءِ تُفْتَحُ في رَمَضانَ و تُصْفَدُ الشَّياطينُ و تُقْبَلُ أعْمالُ المؤْمِنِينَ، نِعْمَ الشَّهْرُ رَمَضانُ کانَ يُسَمَّى عَلَى عَهْدِ رَسولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ ءَالِهِ و سَلَّمَ المرزوقَ.