کتاب ذی‌قیمت «رسالةٌ حولَ مسئلةِ رؤیةِ الهلال» اثر نفیس حضرت علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه، مکاتبات و مراسلاتی است به زبان عربی پیرامون «مسئله رؤیت هلال» که بین ایشان و استاد مکرّمشان آیة‌اللَه حاج سید ابوالقاسم خوئی رضوان‌اللَه‌علیه برقرار بوده است. مرحوم آیة‌اللَه خوئی برخلاف مشهور، معتقد به عدم لزوم اشتراک افق در میان شهرها و کشورها بوده و صرف رؤیت در یک قسمت از زمین را برای حکم به دخول ماه جدید در جمیع امکنه، کافی می‌دانستند. مرحوم علامه طهرانی در طیّ مراسلات و مکاتباتی به نقد و رد این نظریۀ استاد، همراه با ادلۀ متقن و شواهد مستدل و قرائن قطعی و مؤیداتی از علم هیئت و نجوم، پرداخته و جمیع مواضع استاد خویش را یک‌به‌یک به مهمیز نقد کشانده و به‌روشنی به ثبوت می رساند که حق با نظر مشهور است که اشتراک آفاق بین شهرها و کشورها برای دخول ماه جدید لازم و ضروری است و حکم به دخول ماه در یک شهر، موجب حکم به دخول آن در بلاد بعیده نخواهد بود و آنها باید طبق افق شهر یا کشور خویش، دخول ماه را مورد توجه قرار داده و طبق همان احکام شرعی خویش را معمول دارند. این کتاب، شامل ابحاث علمی، فقهی و فنّی بوده که به زبان عربی از ناحیۀ طرفین نگاشته شده است که برای اهل علم و فضل و طالبان فقاهت فنی و اجتهادی در شناخت شیوۀ صحیح استنباط و اجتهاد، و کیفیت تجمیع شواهد و قرائن، و چگونگی دلالت ادلّه، الگویی بی‌نظیر می‌باشد.
رسالة حول مسألة رؤية الهلال
45كلّ بلدٍ رؤیتهم؛ و هو مذهب القاسم و سالم و إسحاق.
لنا أنّه یومٌ من شهر رمضان فی بعض البلاد للرؤیة، و فی الباقی بالشهادة، فیجب صومه؛ لقوله تعالى: فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ؛ و قوله علیه السّلام: فَرَضَ اللَهُ صَوْمَ شَهْرِ رَمَضَانَ. و قد ثبت أنّ هذا الیوم منه و لأنّه یحلّ به الدَّین و یجب به النذر و یقع به الطلاق و العتاق المختلفان به عندهم فیجب صیامه لأنّ البینة العادلة شهدت بالهلال؛ فیجب الصوم؛ كما لو تقاربت البلاد؛
و لأنّه شهد برؤیته من یقبَل قوله، فیجب القضاء لوفات؛ لما رواه الشیخ عن ابن مُسكان و الحلبی جمیعاً، عن أبی عبد الله علیه السّلام؛ قال فیها: إلَّا أَنْ یشْهَدَ لَک بَینَةٌ عُدُولٌ؛ فَإنْ شَهِدُوا أنهُمْ رَأوُا الهلالَ قَبْلَ ذَلِک، فَاقْضِ ذَلِک الْیوْمَ؛
و فی روایة منصور بن حازم، عنه علیه السّلام: فَإنْ شَهِدَ عِنْدَک شَاهِدَانِ مَرْضِیانِ بِأنّهُمَا رَأیاهُ فَاقْضِهِ؛
و فی الحسن عن أبی بصیر عن أبی عبد الله علیه السّلام، أنّه سئل عن الیوم الذی یقضى من شهر رمضان؛ فقال: لَا تَقْضِهِ إلَّا أنْ یشْهَدَ (یثْبُتَ خ ل) شَاهِدَانِ عَدْلَانِ مِنْ جَمِیعِ أَهْلِ الصَّلَوةِ، مَتَى کانَ رَأسُ الشَّهْرِ؛ وَ قَالَ: لَا تَصُمْ ذَلِک الْیوْمَ الذی یقْضَى؛ إلَّا أَنْ یقْضِی أَهْلُ الأمْصَارِ؛ فَإنْ فَعَلُوا، فَصُمْهُ.
علّق علیه السّلام وجوب القضاء بشهادة العدلین من جمیع المسلمین؛ و هو نصّ فی التعمیم، قرباً و بعداً ثمّ عقّبه بمساواته لغیره من أهل الأمصار؛ و لم یعتبر علیه السّلام القرب فی ذلك؛
و فی حدیث عبد الرحمان بن أبی عبد الله عن أبی عبد الله علیه السّلام: فَإنْ شَهِدَ أَهْلُ بَلَدٍ آخَرَ، فَاقْضِهِ و لم یعتبر القرب أیضاً؛
و فی الصحیح عن هشام بن الحكم عن أبی عبد الله علیه السّلام، قال فی من صام تسعةً و عشرین؛ قال: إن کانَتْ لَهُ بَینَةٌ عَادِلَةٌ عَلَى أَهْلِ مِصْرٍ أنهُمْ صَامُوا ثَلَاثِینَ عَلَى رُؤْیةِ الهلالِ، قَضَى یوْماً.
علّق علیه السّلام قضاء الیوم على الشَّهادة على مصر؛ و هو نكرةٌ شائعةٌ، یتناول الجمیع على البدل؛ فلا تخصیص فی الصلاحیة لبعض الأمصار إلّا بدلیلٍ.
و الأحادیث كثیرةٌ بوجوب القضاء، إذا شهدت البینة بالرُّؤیة؛ و لم یعتبروا قرب البلاد و بعدها؛ ثمّ نقل روایةً عامّیةً، دلیلًا على القول الآخر؛ إلى أن قال: