کتاب شریف «صلاة الجمعة» اثر نفیس فقهی حضرت علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه، رساله‌‌ای تخصصی و فقهی است در «وجوب نماز جمعه» که با ادلۀ متقن و شواهد محکم وجوب عینی و تعیینی این نماز عظیم‌القدر را به ثبوت می‌رساند. این کتاب با مقدمۀ مبسوط فرزند مؤلف، مرحوم آیة‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه پیرامون «اهمیت نماز جمعه در گذر تاریخ» و «شرحی مختصری از اهمیّت آن از دیرباز نزد مرحوم مؤلّف» و «وظایف خطبای جمعه» همراه با تعلیقاتی نفیس، فنّی و فقهی به زیور طبع آراسته گردیده است. در این رساله از نظر مرحوم مؤلف، وجوب عینی و تعیینی نماز جمعه به‌نحو واجب مطلق، بدون هیچ شرطی به ثبوت می‌رسد؛ اگر چه تشکیل حکومت اسلامی به‌عنوان شرط صحّت، واجب شمرده می‌شود. لیکن مرحوم معلّق پا را فراتر نهاده و با ادله‌ای متقن، وجوب عینی و تعیینی نماز جمعه بدون هیچ شرطی؛ نه در وجوب و نه در صحّت را در ضمن تعلیقات ذی‌قیمتِ خود به ثبوت می‌رساند و به این مطلب نیز اشاره می‌فرماید که مرحوم مؤلّف با توجه به تعلیقه‌ای که در اواخر عمر مرقوم داشته‌اند، به نوعی از رأی خویش بر شرطیّت تشکیل حکومت اسلامی برای صحّت نماز جمعه برگشته و بر رجحان نماز جمعه در صورت نبود حکومت اسلامی حکم رانده‌اند.
صلاة الجمعة
155و لا یخفی عدم إمکان الاستدلال بها علی المنصبیّة لأنّه یستفاد من الأخیرین أنّ صلاة الجمعة لمن حضر صلاة العید لیست بواجبة.
و أمّا الخبر الأوّل الوارد فیه بلفظ «الإذن» فإنّه و إن کان ربّما یستشعر منه أنّ الإمام إن لم یأذَن لهم فی الترک فلیس لهم الترک، إلاّ أنّه یستفاد بالتّأمّل أنّ المراد من الإذن هو بیان الرخصة الواقعیّة و الإباحة، کما یدلّ علیها الخبران الأخیران، هذا مضافاً إلی أنّه علی فرض دلالته علی کونه حقّاً للإمام یجوز له إسقاطه و عدم إسقاطه، نلتزم بکونه حقّاً لمطلق من یخطب لا خصوص المعصوم.1
هذا کلّه فی الطوائف من الرّوایات التی یمکن الاستدلال بها علی المنصبیّة.
دلیل من ذهب إلی عدم حرمة صلاة الجمعة و إجزائها عن الظهر
و أمّا من ذهب إلی عدم الحرمة بل إلی وجوبها و إجزائها عن الظُّهر مع وجود الفَقیه و إلی حرمتها مع عدم وجوده، ذهب إلی أنّ الفَقیه منصوب من قِبَل الإمام.
لیست الصلاة محصورة علی المسائل السیاسیّة فحسب (ت)
و فیه: عدم وفاء أدلّة النّیابة لمثل هذه الاُمور2.
معنی عدم افتراق المسائل الشّرعیّة عن السّیاسیّة فی الإسلام (ت)
- ـ إذا کان منصوباً من قِبَله علیه السّلام، و أمّا الالتزام بمطلق من یخطب و لو من عند نفسه، فیه بُعدٌ و غرابة. (منه عُفی عنه)
- ـ لا یخفی إمکان شمول أدلّة النّیابة لمثل هذه من الاُمور الاجتماعیّة المحتاجة إلی الرئیس و القائد و صلاة الجمعة من أوضح مصادیقها، و أمّا الخبر المرویّ عن الاحتجاج عن الحسن العسکری عن الصّادق علیهما السّلام: «بأنّ مجاری الاُمور بِیَدِ العلماء بالله الاُمناء علی حلاله و حرامه» فمضافاً إلی أنّه یستفاد منه أنّ الفقیه الجامع للشرائط کان له البطش و القبض و إجراء الحدود و القضاء و الإعلان بالدّفاع و الجهاد و الأمر بالمعروف و النّهی عن المنکر و المداخلة فی اُمور یحقّ للرئیس المداخلة فیها و منها صلاة الجمعة، یستفاد منه أیضاً أنّ الفقیه الجامع للشرائط هو الّذی یکون له مَلَکةٌ قدسیّة إلهیّة، و یکون له قلب نورانی تتجلَّی فیه الأنوار الملکوتیّة و النفحات الربّانیّة * (منه عُفی عنه)
لیست الصلاة محصورة علی المسائل السیاسیة فحسب (ت)
لیست الصلاة محصورة علی المسائل السّیاسیّة فحسب (ت)
* ـ و ینبغی للخطیب أن یلقی خطابه بالمواعظ البالغة بما فیها من الوعد و الوعید و المآثر الرّاقیة من أهل بیت الوحی خصوصاً إیراد خطب نهج البلاغة و طُرَفٍ من قصص الأولیاء و قصار کلماتهم و ظرائف عباراتهم و إن کان له صوت حسن فیقرأ أشعاراً راقیةً عن العرفاء بالله کما نبّه علیه العلاّمة النّحریر الجامع الخبیر المجلسیّ الأوّل و الأقدم حیث قال: و ینبغی للإمام أن یقرأ أشعاراً من مولانا جلال الدین المثنویّ فی خطبته ** حیث إنّها تُحیی القلوب و تُمیت الأهواء و تمحی الرّین و الأدناس من النفوس، و لیست الصلاة محصورة علی المسائل السّیاسیّة فحسب بل هی تنبیه و تذکارٌ لإحیاء المصلّی و نشاطه المعنوی و تبدّله و تحوّله إلی السّیر فی طریق المعرفة و التّقرّب إلی الله تعالی طیلة الاُسبوع حتّی الجمعة القادمة. و هذا لازم أن یلقی من قلب خاشع و نفس مطمئنة و ضمیر إلهیٍّ منوّر بنور الهُدی و مستنیر من أنوار عالم القدس و الطهارة.
معنی عدم افتراق المسائل الشّرعیّة عن السّیاسیّة فی الإسلام (ت)
فلا ینبغی لکلّ أحدٍ أن یتصدّی لهذه المسؤولیّة و لو بلغ ما بلغ، بل هو آیات بیّنات فی صدور الّذین اُوتوا العلم و الرّشاد و الفوز و السّداد، و هو الّذی کان عارفاً بالمسائل الدّینیّة و الحقائق الرّبانیّة حقّ المعرفة و الإیمان بالمشاهدة و العیان و هو العارف الکامل و السالک الواصل المفنی نفسه فی ذات الله، و لهذا لا یری إلاّ الله و لا ینظر إلاّ بالله و لا یتکلّم و لا یقفو إلاّ بما هو مُلقی من ناحیة مشیّة الله و إرادته، ففی هذه المرتبة یکون خطابه النّصحی عین خطابه الشّرعی، و خطابه الشّرعی عین خطابه السّیاسی، و خطابه الاجتماعی عین خطابه المعنوی و الاُخروی، و هذا معنی عدم افتراق المسائل الشّرعیّة عن السّیاسیّة فی الإسلام، فتدبّر جیّداً. (منه عُفی عن جرائمه)
** ـ لوامع صاحبقرانیه.