کتاب شریف «صلاة الجمعة» اثر نفیس فقهی حضرت علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه، رساله‌‌ای تخصصی و فقهی است در «وجوب نماز جمعه» که با ادلۀ متقن و شواهد محکم وجوب عینی و تعیینی این نماز عظیم‌القدر را به ثبوت می‌رساند. این کتاب با مقدمۀ مبسوط فرزند مؤلف، مرحوم آیة‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه پیرامون «اهمیت نماز جمعه در گذر تاریخ» و «شرحی مختصری از اهمیّت آن از دیرباز نزد مرحوم مؤلّف» و «وظایف خطبای جمعه» همراه با تعلیقاتی نفیس، فنّی و فقهی به زیور طبع آراسته گردیده است. در این رساله از نظر مرحوم مؤلف، وجوب عینی و تعیینی نماز جمعه به‌نحو واجب مطلق، بدون هیچ شرطی به ثبوت می‌رسد؛ اگر چه تشکیل حکومت اسلامی به‌عنوان شرط صحّت، واجب شمرده می‌شود. لیکن مرحوم معلّق پا را فراتر نهاده و با ادله‌ای متقن، وجوب عینی و تعیینی نماز جمعه بدون هیچ شرطی؛ نه در وجوب و نه در صحّت را در ضمن تعلیقات ذی‌قیمتِ خود به ثبوت می‌رساند و به این مطلب نیز اشاره می‌فرماید که مرحوم مؤلّف با توجه به تعلیقه‌ای که در اواخر عمر مرقوم داشته‌اند، به نوعی از رأی خویش بر شرطیّت تشکیل حکومت اسلامی برای صحّت نماز جمعه برگشته و بر رجحان نماز جمعه در صورت نبود حکومت اسلامی حکم رانده‌اند.
صلاة الجمعة
161بسم الله الرّحمن الرّحیم
و استدلّ القائلون بالوجوب التخییریّ علی وجوه:
الدّلیل الأوّل للقائلین بالوجوب التخییری الإطلاقات الواردة و الجواب عنها
الوجه الأوّل: ورود إطلاقاتٍ دالّةٍ علی وجوب صلاة الظُّهر أربع رکعاتٍ، و إطلاقاتٍ دالّةٍ علی وجوب صلاة الجمعة رکعتین و خطبتین، و حیث دلّ الإجماع القطعیّ علی عدم وجوبهما معاً فی ظهر یوم الجمعة فلابدّ و أن یُقیّد ظاهر کلّ منهما بنصّ الآخر فیستفاد منه التخییر، کما یُذهب إلی التخییر فی قوله علیه السّلام:
«إذا خفی الأذان فقصّر1» و قوله: «إذا خفیت الجدران فقصّر2»3.
و غیر ذلک من الموارد، و قد وجّه هذا المعنی بعض أساتذتنا المحقّقین فی مجلس الدرس.
و فیه: أولاً: أنّ الرّوایات الدّالّة علی وجوب صلاة الجمعة تکون أخصّ مطلقاً بالنسبة إلی الإطلاقات الدالّة علی وجوب صلاة الظهر أربع رکعات، لأنّها مطلقة بالنسبة إلی یوم الجمعة و غیره، هذا و علی فرض وجود إطلاقاتٍ دالّةٍ علی وجوب أربع رکعات فی ظهر الجمعة فلا ریب فی وجوب حملها علی التسعة المستثناة من وجوب صلاة الجمعة4؛ أو علی ما إذا لم یجتمع الشرائط من العدد و الخطیب و غیرهما و ذلک لأنّ قوله علیه السّلام «صلاة الجمعة واجبة لا یعذر النّاس فیها» و قوله علیه السّلام:
- و ٢ ـ وسائل الشیعة، کتاب الصلاة، أبواب صلاة المسافر ، باب ٦ ، ج ٥، ص ٥٠٦، ح ٣ و ١، کلاهما نقل بالمضمون.
- ـ
- ـ لا معنی محصّل للتّخییر فی أمثال هذه التعابیر لانجراره إلی التّضادّ و التّناقض، بل هما عنوانان مشیران إلی حدّ خاصّ قاطع للحضور. (منه عُفی عن جرائمه)
- ـ هذا الحمل أوّلی. (منه عُفی عنه)