کتاب شریف «صلاة الجمعة» اثر نفیس فقهی حضرت علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه، رساله‌‌ای تخصصی و فقهی است در «وجوب نماز جمعه» که با ادلۀ متقن و شواهد محکم وجوب عینی و تعیینی این نماز عظیم‌القدر را به ثبوت می‌رساند. این کتاب با مقدمۀ مبسوط فرزند مؤلف، مرحوم آیة‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه پیرامون «اهمیت نماز جمعه در گذر تاریخ» و «شرحی مختصری از اهمیّت آن از دیرباز نزد مرحوم مؤلّف» و «وظایف خطبای جمعه» همراه با تعلیقاتی نفیس، فنّی و فقهی به زیور طبع آراسته گردیده است. در این رساله از نظر مرحوم مؤلف، وجوب عینی و تعیینی نماز جمعه به‌نحو واجب مطلق، بدون هیچ شرطی به ثبوت می‌رسد؛ اگر چه تشکیل حکومت اسلامی به‌عنوان شرط صحّت، واجب شمرده می‌شود. لیکن مرحوم معلّق پا را فراتر نهاده و با ادله‌ای متقن، وجوب عینی و تعیینی نماز جمعه بدون هیچ شرطی؛ نه در وجوب و نه در صحّت را در ضمن تعلیقات ذی‌قیمتِ خود به ثبوت می‌رساند و به این مطلب نیز اشاره می‌فرماید که مرحوم مؤلّف با توجه به تعلیقه‌ای که در اواخر عمر مرقوم داشته‌اند، به نوعی از رأی خویش بر شرطیّت تشکیل حکومت اسلامی برای صحّت نماز جمعه برگشته و بر رجحان نماز جمعه در صورت نبود حکومت اسلامی حکم رانده‌اند.
صلاة الجمعة
187هذا تمام الکلام فی هذا المقام، و الحمد لله ربّ العالمین أوّلاً و آخراً و له الحمد و الشکر أبد الآبدین؛ قد فرغتُ من تحریر هذه الأبحاث بعد ما تأمّلت فی أدلّتها یوم الخامس عشر من شهر صفر بعد ما مضی اثنان و سبعون بعد ثلاثمِائة و ألف من الهجرة النبویّة.1
و أنا الراجی عفو ربّه الکریم
السیّد محمّد حسین الحسینی الطهرانی
النکتة الأساسیّة لبناء هذه الرسالة (ت)
- ١ـ و قد تلخّص ممّا ذکرناه و تعمّقنا فی ما أفاده سیّدنا الوالد المفدَّی قدّس الله سرّه و أفاض علینا من برکات نفحاته القدسیّة و أنفاسه الربّانیّة و وجدنا أنّه العماد العمید و السناد السّدید لهذه المسألة المهمّة الإلهیّة و الاجتماعیّة، و لم أرَ مَن ألّف فی هذه المسألة رسالة وصل إلی ما وصل إلیه قدّس سرّه و أدّی حقّ المسألة و أوضحها بأحسن بیان و خیر نطاق، و نحن مقتفون أثره و سالکون منهجه فی الاهتمام بهذه الفریضة العظمی.
و لَعَمْری لو عمل بها و أمعن فی غایاتها لوجد المجتمع صلاحه و حیاته النکتة الأساسیّة، هذه الرسالة و هذه هی النّکتة الأساسیّة الّتی بنی علیها رسالته و اهتمّ بإنجازها بأبلغ بیان و أشدّ التّعابیر، و کان یری القیام بها لا ینجح إلاّ ضمن تشکیل الحکومة الإسلامیّة و لذا قال بوجوب القیام بإیجادها و عمل رسالة فی هذا الباب سمّیت ب (وظیفة الفرد المسلم فی إحیاء حکومة الإسلام) و کان من أقدم الرّوّاد و القادة لإنجازها مع الزّعیم القائد الفقیه آیة الله السیّد روح الله الخمینی ـ رحمة الله علیه ـ و کانا معاً مؤسّسَین للنهضة الشّعبیّة الإسلامیّة کما کان رحمه الله یستشیره فی کلّ المجالات و یأخذ برأیه و نظراته، و کان هو السّبب لإقامة صلاة الجمعة بعد استقرار الثورة الإسلامیّة حیث تکلّم مع السّیّد القائد و ألزمه بإقامة الصلاة، لأنّ السیّد القائد کان یری التخییر بینها و بین أربع رکعات حتّی أصرّ علیه بإقامتها بنفسه، و لکنّ السیّد القائد (ره)
لم یقبلها لعدّة موانع فعلی کلّ حال إذا لاحظ القارئ رسالته هذه یعرف مدی اهتمامه لإقامة هذه الفریضة المؤکّدة نهایة التأکید و لکنّنا رأینا حسب فهمنا القاصر أنّها واجبة فی کلّ الأحوال و المجالات من غیر أیّ شرط لا فی الوجوب و لا فی الصّحّة. نعم هی فی الحکومة الإسلامیّة من مختصّات الحاکم الشّرعی و هو الوحید المخوّل لنصب الأئمّة و الخطباء و لا یجوز القیام بها قِبل الآخرین، و أمّا فی القُری و سائر الأماکن الّتی لا یوجد فیها إمام و خطیب منصوب من قِبَله فاللازم علیهم القیام بها بنفسهم مع رعایة الشّرائط و المصالح.
هذا و إن کان الّذی نراه من فحوی عباراته فی هذه الرسالة میلاً إلی القول بإقامتها فی غیرها أیضاً و الأدلّة الّتی أقامها علی مبناه هی بنفسها أبلغ أدلّة علی مبنانا من القیام بها فی کلّ الأحوال، و لهذا نحن مستضیئون من أضواء أدلته الشّاسعة علی منهجنا، و مستقون من مَعین ینبوعه لسقیا لوعتنا، فله التّقدّم و الکمال و الفضل ﴿وَمَا بِكُم مِّن نِّعمَة فَمِنَ ٱللَهِ﴾ هو خیر ثواباً و أحسن عملاً.
هذا و قد تمّت تعلیقاتنا علی رسالة صلاة الجمعة للآیة الحجّة العَلَم العلاّمة الآیة العظمی و حجّته الکبری السیّد محمّد حسین الحسینی الطهرانی ـ رضوان الله علیه ـ باختصار و إیجاز و استعجال عند تشرّفنا لزیارة الاعتاب المقدّسة فی العراق علی ما سنح بخاطرنا القاصر و رأینا الفاتر لمزید الإفادة و الاستبصار و تتمیم البیان للآراء و الأنظار، و ما قلت و لا أقول إنّها نهایة المطلب و غایة المأمول، بل تذکرة و تبصرة للطّالب و الفحول، و هو غایة المسؤول إنّه ولیّ التّوفیق. و قد تمّ الفراغ منها فی لیلة الخمیس أوّل جُمادی الآخرة سنة ١٤٢٧ هجریّة قمریّة لیلة استشهاد ناموس الإله العظمی و سرّ الله الکبری سیّدة نساء العالمین بنت النبیّ الأکرم الصِّدِّیقة الطّاهرة سلام الله علیهما و علی أولادها المعصومین الطاهرین و اللعنة الأبدیّة علی أعدائهم و غاصبی حقوقهم و منکری فضائلهم إلی یوم الدّین فی العتبة المقدّسة للإمامَین الهمامَین موسی ابن جعفر و محمّد بن علی الجواد علیهم الصلاة و السّلام.
السیّد محمّد محسن الحسینی الطهرانی
- ١ـ و قد تلخّص ممّا ذکرناه و تعمّقنا فی ما أفاده سیّدنا الوالد المفدَّی قدّس الله سرّه و أفاض علینا من برکات نفحاته القدسیّة و أنفاسه الربّانیّة و وجدنا أنّه العماد العمید و السناد السّدید لهذه المسألة المهمّة الإلهیّة و الاجتماعیّة، و لم أرَ مَن ألّف فی هذه المسألة رسالة وصل إلی ما وصل إلیه قدّس سرّه و أدّی حقّ المسألة و أوضحها بأحسن بیان و خیر نطاق، و نحن مقتفون أثره و سالکون منهجه فی الاهتمام بهذه الفریضة العظمی.