کتاب شریف «ترجمۀ صلاة الجمعة» اثر نفیس فقهی حضرت علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّساللهسرّه، رسالهای تخصصی و فقهی است در «وجوب نماز جمعه» که با ادلۀ متقن و شواهد محکم وجوب عینی و تعیینی این نماز عظیمالقدر را به ثبوت میرساند. این کتاب با مقدمۀ مبسوط فرزند مؤلف، مرحوم آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللهسرّه پیرامون «اهمیت نماز جمعه در گذر تاریخ» و «شرحی مختصری از اهمیّت آن از دیرباز نزد مرحوم مؤلّف» و «وظایف خطبای جمعه» همراه با تعلیقاتی نفیس، فنّی و فقهی به زیور طبع آراسته گردیده است. در این رساله از نظر مرحوم مؤلف، وجوب عینی و تعیینی نماز جمعه بهنحو واجب مطلق، بدون هیچ شرطی به ثبوت میرسد؛ اگر چه تشکیل حکومت اسلامی بهعنوان شرط صحّت، واجب شمرده میشود. لیکن مرحوم معلّق پا را فراتر نهاده و با ادلهای متقن، وجوب عینی و تعیینی نماز جمعه بدون هیچ شرطی؛ نه در وجوب و نه در صحّت را در ضمن تعلیقات ذیقیمتِ خود به ثبوت میرساند و به این مطلب نیز اشاره میفرماید که مرحوم مؤلّف با توجه به تعلیقهای که در اواخر عمر مرقوم داشتهاند، به نوعی از رأی خویش بر شرطیّت تشکیل حکومت اسلامی برای صحّت نماز جمعه برگشته و بر رجحان نماز جمعه در صورت نبود حکومت اسلامی حکم راندهاند.
ترجمۀ صلاة الجمعة
208و جواب از استدلال به این روایت از مطالب گذشته روشن است، علاوه بر اینکه میتوان ادّعا نمود که ظهور کلمۀ «امام» در معنای لُغویاش به قرینۀ روایت دیگر دعائم الإسلام اقویٰ میباشد که این روایت در مستدرک الوسائل از دعائم الإسلام از حضرت امام جعفر صادق علیه السّلام نقل شده است که فرمودند:
لا جُمُعةَ إلّا مع إمامٍ عدلٍ تقیٍّ.1
و از امیرالمؤمنین علیه السّلام نیز نقل شده است که فرمودند:
لا یصِحُّ الحکمُ و لا الحدودُ و لا الجُمُعةُ إلّا بإمامٍ عدلٍ.2
زیرا ظهور در این روایت از کلمۀ «عدل» در کلام امام علیه السّلام این است که «عدل» برای لفظ امام صفت بوده، نه اینکه مضافٌ الیه باشد. و روشن است که «امام عدل» در مقام توصیف در قِبال «امام فسق» میباشد؛ بنابراین وقتی که «امام عدل» بهصورت اضافه ذکر گردد، مراد «امام معصوم» خواهد بود و اگر بهنحو توصیفی ذکر شود، مراد «امام عادل غیر فاسق» خواهد بود.3
و آنچه از این روایت ظاهر است این است که «امام عدل» به نحو توصیفی استعمال شده نه بهنحو اضافی؛ خصوصاً با توجّه به آمدن لفظ «تقی» بعد از لفظ«عدل» روشن میگردد که آن صفت بعد از صفت میباشد؛ کما لا یخفیٰ.
بله! در روایت سوّم دعائم الإسلام ـ که این روایت در مستدرک نیز از دعائم الإسلام از حضرت أبیجعفر امام محمّد بن علیّ الباقر علیهما السّلام نقل شده است که فرمودند: تجِب الجُمُعةُ علی مَن کان منها علی فرسخینِ إذا کان الإمامُ
- دعائم الإسلام، ج ١، ص ١٨٢؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج ٦، ص ١٣. ترجمه:
«نماز جمعهای نیست مگر با امامی عادل و پرهیزگار.» - مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل, ج ٦, ص ١٣، با قدری اختلاف. ترجمه:
«قضاوت و اقامۀ حدود و نماز جمعه صحیح نیست مگر با امامی عادل.» - در اینجا فرقی بین توصیف و اضافه ظاهراً نبوده؛ زیرا که مضافٌ الیه در اینجا مانند وصف میباشد. (منه عفی عن جرائمه)
- دعائم الإسلام، ج ١، ص ١٨٢؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج ٦، ص ١٣. ترجمه:

