امام شناسی ج4
جلد چهارم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «وراثت در ولایت» و «فضایل امیرالمؤمنین علیه‌السلام» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهم‌ترین مباحث مندرج در این مجلّد: • امام وارث جنبه‌های روحی و علمیِ پیامبران، و وارث همۀ علوم قرآن است • امیرالمؤمنین وارث جمیع کمالاتِ پیامبر اکرم به جز نبوّت می‌باشد • امیرالمؤمنین وجود باقیۀ رسول خدا است • ابتلائات و امتحانات عجیب امیرالمؤمنین علیه‌السلام • نقش امام تنها حفظ نظام اجتماع نیست، بلکه حفظ ربط تکوینی بین خدا و خلق است • هیچ‌گاه زمین از حجّت خدا خالی نیست • مقصود از «عالم به کتاب» در آیۀ قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • مراد از «هادی» در آیۀ «لکلِ قومٍ هادٍ» امیرالمؤمنین علیه‌السلام است
امام شناسی ج4
148حركت كند. ابن عاص به مصر رفت و آنجا را فتح كرد و ولایت مصر را به عهده داشت تا آنكه عمر كشته شد و عثمان روی كار آمد. عثمان نیز چهار سال او را به ولایت مصر باقی گذاشت و سپس او را عزل كرده عبد اللَه بن سعد بن أبی سَرح عامری را به ولایت مصر فرستاد.1
ابن عبد البّر گوید: عمرو عاص در زمان ولایت خود ادّعا كرد كه اهل اسكندریّه پیمان شكنی كرده‌اند لذا بدانجا لشكر كشید و مردان جنگی آنها را كشت و زنان و بچّگان را به اسارت گرفت. این امر بر عثمان ناپسند آمد چون نقض عهد اهل اسكندریّه بر عثمان ثابت نبود، امر كرد اسیران را به منزلشان برگردانند و عبد اللَه بن سعد بن أبی سَرْح را والی مصر كرد، و این امر موجب اختلاف و بروز فتنه بین عمر و عاص و عثمان شد و بعد از پیدایش شرور و فِتَن، عمر و عاص در ناحیه‌ای از فلسطین معتزل شد.2 و پس از كشته شدن عثمان و بیعت مهاجرین و انصار با أمیر المؤمنین علیه السّلام به خلافت چون معاویه عازم برای تمرّد از بیعت با أمیر المؤمنین شده و ادّعای حكومت شام می‌نمود و حضرت قبول نفرمود كاغذی به عمرو عاص نوشت و به فلسطین فرستاد و او را برای كمك خود بر علیه أمیر المؤمنین دعوت كرد و این همان نامه‌ای بود كه ما در اینجا از او نقل كردیم و جواب عمرو عاص را به او مفصّلًا ذكر نمودیم. پس از آنكه این پاسخ به معاویه رسید معاویه نامه دیگری به او نوشت و او را وعده حكومت شهرها و اموال فراوان داد و در آخر آن نامه این سه بیت را برای او نوشت:
جَهِلْتَ وَ لَمْ تَعْلَمْ مَحَلَّكَ عِندَنَا *** وَ أَرْسَلْتَ شَيئاً مِن عِتابٍ وَ مَا تَدرِی فَثِقْ بِالَّذی عِندی لَكَ اليَومَ آنِفاً *** مِنَ العِزِّ وَ الإكْرَامِ وَ الجَاهِ وَ القَدْرِ فَاكْتُبُ عَهداً تَرْتَضيهِ مُؤكِّداً *** وَ اشَفِّعُهُ بِالبَذْلِ مِنِّی وَ بِالبِّر3 معاویه می‌گوید: «ای عمرو عاص تو مقام و منزلت خود را نزد ما نمی‌دانی و با عدم بصیرت ما را مورد عتاب خود قرار دادی امّا به واقع امر و نیّت ما جاهل بوده‌ای.
- «شرح النهج» ج ٦، ص ٣٢٠، و «استیعاب» ج ٣، ص ١١٨٧.
- «شرح النهج» ج ٦، ص ٣٢١، و «استیعاب» ج ٣، ص ١١٨٧.
- «مناقب» خوارزمی طبع نجف ص ١٣١.