مطلع انوار ج6
مباحث روایی تفسیری
جلد ششم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، تحقیقات، یادداشتها و برداشت‌‌های مؤلف از آثار مختلف، در موضوعِ «درایت الحدیث» و «علوم قرآن و تفسیر» می‌باشد که گردآوری چنین مباحثی در کنار هم که برخی مزیّن به تحقیقاتِ عمیق مرحوم مؤلّف است، برای اهل علم و فضل شکافندۀ افقی جدیدی در مبانی تفسیری و حدیثی خواهد بود. اهم مباحث این مجلّد، شاملِ: • ابحاث روایی: مباحثی مبسوط پیرامونِ جعل حدیث، تحقیقی دربارۀ شروح صحیفه سجادیه، اثبات سندیتِ توقیع وارد در ماه رجب و پاسخ به شبهات سندی و محتوایی آن، و همچنین متن برخی اجازه نامه‌ها و ذکر احادیث برگزیده. • ابحاث تفسیری و قرآنی: شامل مباحثی پیرامونِ عدم تحریف قرآن، حجیتِ قرائات قرآنی، جمع آوری قرآن، و همچنین مطالب متنوّع تفسیری.
مطلع انوار ج6
150کتبُ التّفسیر و الحدیثِ و التّاریخِ، نُؤَرِّخُ هنا بإیجازٍ لزُعَماءِ هؤلاءِ الأحبار: کعبٍ، و وهبٍ، و عبدِالله بن سلامٍ.
کعب‌الأحبار1
هو کعبُ بنُ ماتعٍ الحِمیَری مِن آل ذی رُعَینِ، و قیل من ذی الکِلاع، و یُکنّیٰ أباإسحاقَ من کِبار أحبارِ الیهود، و عُرِفَ بِکعبِ‌الأحبار، و أسلمَ فی عهد عُمرَ عَلی التّحقیق و سَکَن المدینة‌َ فی خِلافَته، و کان معه فی فتح القُدس، ثمّ تحوّل إلی الشّام فی زمن عُثمانَ فَاستَصفاه معاویة‌ُ و جَعَلَه مِن مُستَشاریه لِکَثرة علمِه، کما کانوا یَفهَمون.
و هو الّذی أمَرَه أن یَقُصَّ فی بِلاد الشّام، و بذلک أصبح أقدمَ الأخباریّین فی موضوع الأحادیث الیهودیّة و الإسلامیّة. و بِواسطةِ کَعبٍ و ابن‌منبِّهٍ و سواهُما مِن الیهودِ الّذین أسلموا تَسَرَّبَت إلی الحدیث طائفةٌ من أقاصیص التِّلمُود (الإسرائیلیّاتِ)؛ و ما لَبِثَت هذه الرّوایاتُ أن أصبَحَت جزءًا من الأخبار الدّینیّة و التّاریخیّة. و قال عنه الذَّهَبیّ فی تَذکِرة الحُفّاظ:
”إنّه قَدِمَ مِن الیَمَن فی دولة أمیرِالمؤمنین عمر، فأخذ عنه الصّحابة‌ُ و غیرُهم، و رَویٰ عنه جماعة‌ٌ من التّابعین مُرسَلًا. مات بحَمصَ2 فی سَنةِ ٣٢ أو ٣٣ أو ٣٨، بعدَ ما
- ـ کان الأستاذ سعیدُ الأفغانی قد نَشَر بمَجَلّة الرّسالة مقالةً ذَکَر فیها أنّ الصّهیونیّ الأوّلَ هو عبدالله بن سبإ، فَرَدَدنا علیه بمقالٍ مفصَّلٍ أثبتنا فیه أنَّ الصّهیونیَّ الاوّل هو کعبُ الأحبار، و نُشر هذا الرّد بالعدد ٦٥٦ من الرّسالة. (الأضواء)
- ـ عَلیٰ أنّ کعبًا قد مات بحَمصَ و دُفِن بها؛ فإنّهم فی مصرَ قد جعلوا له قبرًا أقاموا علیه قبّة عالیة‌ً یَزورُها النّاسُ و یتبرّکون بها. و هذه القبّة‌ُ قائمة‌ٌ بمسجدٍ کبیرٍ فی شارع الناصریّة فی القاهرة تُنفِق علیه وزارة‌ُ الأوقاف من أموالها. و حَمصُ الّتی دُفن فیها کعبٌ لیست کغیرها من بُلدانِ المسلمین، فقد رَوَوا فیها حدیثًا رفعوه إلی النبیّ صلّی الله علیه و آله و سلّم هذا لفظه:
«لَیَبعَثَنَّ اللهُ تعالی من مدینةٍ بالشّام یقال لها «حمص» سبعینَ ألفًا یومَ القیامة، لاحسابَ علیهم و لا عذابُ.» و لاریبَ أنّ هذا کلُّه من برکات جُثمان سیّدنا کعب... و من حقّه علی الله!
و من العجیب أنّهم أسندوا هذا الحدیث إلی عمرَ! راجع الجزء الثانی من الجامع الصغیر للسّیوطی. و ذکر ابنُ‌جُبَیر فی رِحلَتِه أنّ بالجیزة قبرًا لکعب‌الأحبار، ص ٢٥. (الأضواء)