
مطلع انوار ج6
مباحث روایی تفسیری
جلد ششم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، تحقیقات، یادداشتها و برداشتهای مؤلف از آثار مختلف، در موضوعِ «درایت الحدیث» و «علوم قرآن و تفسیر» میباشد که گردآوری چنین مباحثی در کنار هم که برخی مزیّن به تحقیقاتِ عمیق مرحوم مؤلّف است، برای اهل علم و فضل شکافندۀ افقی جدیدی در مبانی تفسیری و حدیثی خواهد بود. اهم مباحث این مجلّد، شاملِ: • ابحاث روایی: مباحثی مبسوط پیرامونِ جعل حدیث، تحقیقی دربارۀ شروح صحیفه سجادیه، اثبات سندیتِ توقیع وارد در ماه رجب و پاسخ به شبهات سندی و محتوایی آن، و همچنین متن برخی اجازه نامهها و ذکر احادیث برگزیده. • ابحاث تفسیری و قرآنی: شامل مباحثی پیرامونِ عدم تحریف قرآن، حجیتِ قرائات قرآنی، جمع آوری قرآن، و همچنین مطالب متنوّع تفسیری.
مطلع انوار ج6
205الشّرعیّة الّتی یَحتاطون لها؛ مثلِ أخبار بَدءِ الخلیقة و ما یَرجع إلی الحَدَثانِ و المَلاحمَ و أمثال ذلک. و هؤلاء مثلُ کعبالأحبار و وهب بن منبِّه و عبدالله بن سلام و أمثالهم.
فامتلأت التفاسیرُ من المنقولات عندهم، و تساهَلَ المفسّرون فی مثل ذلک، و ملؤُوا کتبَ التّفسیرِ بهذه المنقولات. و أصلُها کما قلنا عن أهل التوراة، فتُلُقّیَت بالقبول مِن یومئذٍ.
بعضی از صاحبان کتب، قلیل الرّوایة بودهاند و بعضی کثیر الرّوایة
و قال فی بحث علوم الحدیث:
إنّ الأئِمّةَ المجتهدین تفاوتوا فی الإکثار من هذه الصَّناعة و الإقلال فأبوحنیفة ـ رضی الله تعالی عنه ـ یقال بلغت روایتُه إلی ١٧ حدیثًا أو نحوِها، و مالک ـ رحمه الله ـ إنّما صحّ عنده ما فی کتاب الموطّإ و غایتها ٣٠٠ حدیثٍ أو نحوُها، و أحمد بن حنبل ـ رحمه الله ـ فی مسنده ٥٠ ألفَ حدیثٍ... .
و إنّما قَلَّل منهم مَن قَلَّل الرّوایةَ لأجل المَطاعن الّتی تَعترضُه فیها، و العللُ الّتی تَعرِضُ فی طرقِها، و لاسیّما و الجَرحُ مقدَّمٌ عند الأکثر؛ فیُؤدّیه الاجتهادُ إلی ترک الأخذ بما یُعرَض مثلُ ذلک فیه من الأحادیث و طرق الأسانید. و یکثُرُ ذلک، فتَقِلُّ روایتُه لضعفٍ فی الطّرق... .
و الإمام أبوحنیفة إنّما قَلَّت روایتُه لِما شدَّدَ فی شروط الرّوایة و التّحمُّلِ و ضعفِ روایة الحدیث الیقینیّ إذا عارَضَها الفعلُ النفسیّ1، فقلّ حدیثه...؛ لا أنّه ترک روایة الحدیث متعمِّدًا، فحاشاه من ذلک... . و أمّا غیرُه فتوسّعوا فی الشّروط و کَثُر حدیثهُم، و الکلُّ علی اجتهاد.
خصوص صحابۀ عارف به ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه قرآن، اهل فتوا بودهاند
و قال:2
- ـ أی یُعرَضُ الأمرُ علی الطبائع النفسیّة و البیئة الاجتماعیّة. (الأضواء)
- ـ من أجل ذلک لم یَأخذ أبوحنیفة بما جاء عن أبیهریرة و أنس بن مالک و سَمُرةِ بن جُندب، لأسبابٍ بیّنها و لأنّهم لم یکونوا من أهل الفتیا؛ راجع کتابنا: شیخ المَضِیرة. (الأضواء)
