مطلع انوار ج7

[حقّ والی بر رعیّت و حقّ رعیّت بر والی]

 در شرح نهج البلاغه، ابن أبی‌الحدید، ٢٠ جلدی، جلد ١١، صفحۀ ٩٣ در ضمن شرح خطبۀ ٢١٤ و به شمارۀ ابن أبی‌الحدید ٢٠٩، که خطبۀ حقّ والی بر رعیّت و حقّ رعیّت بر والی است، گوید:

 «و مثلُ قوله علیه السّلام: ”و لیس امرُؤٌ و إن عَظُمت فی الحقّ منزلَتُه“ قولُ زید بن علیّ علیه السّلام لهشام بن عبدالملک: ”إنّه لیس أحدٌ و إن عَظُمت منزلَتُه بفوقِ أن یُذَکَّرَ باللَه و یُحَذَّرَ مِن سَطوَتِه، و لیس أحدٌ و إن صغُرَ بِدونِ أن یُذَکِّرَ باللَه و یُخَوَّفَ مِن نقمَتِه.“»

 و در صفحۀ ٩٣ به بعد گوید: «و رَوی عبدُالله بن عمر عن رسول الله صلّی الله علیه و آله: ”السّمعُ و الطّاعةُ علَی المرء المسلم فیما أحَبَّ و کَرِه‌‌، ما لم یُؤمَر بمَعصیة. فإذا أُمِر [بها]، فلا سمعَ و لا طاعة.“¹

 و عنه صلّی الله علیه و آله: ”إن أُمِّرَ علیکم عبدٌ أسوَدُ مُجَدَّعٌ، فاسمعوا له و أطیعوا.“

 و من کلام علیٍّ علیه السّلام: ”إنّ ‌الله جعل الطّاعةَ غنیمةَ ‌الأکیاس عند تَفریط الفَجَرة.“

 ومن کلام الحکماء: ”قلوبُ الرعیّة خزائنُ والیها، فما أودَعَه فیها وَجَدَه.“

 و کان یُقال: ”صِنفان مُتَباغضان مُتنافیان: السّلطانُ و الرعیّةُ. و هما مع‌ذلک مُتلازمان؛ إن صلَح أحدُهما صلَح الآخَرُ، و إن فسَد فسَد الآخَر.“

 و کان یُقال: ”محلُّ المَلِک مِن رعیّته محلُّ الرّوح مِن الجسد، و محلُّ الرعیّة منه محلُّ الجسد مِن الرّوح. فالرّوحُ تَألَمُ بألَمِ کلّ عضوٍ مِن أعضاء البدن، و لیس کلّ واحدٍ