مطلع انوار ج11
رجالی، پزشکی، اشارات و نکتهها
جلد یازدهم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، یادداشتها و برداشت‌‌های مؤلف از آثار مختلف، در موضوع «رجال، تراجم، کتاب‌شناسی و برخی مطالب متنوع » می‌باشد. تتبعات و تحقیقات مندرجه در این مجلد می‌تواند در نوع خود برای آشنایان به این موضوعات بسیار مفید و مثمر باشد. اهم مباحث این مجلّد: • بخش اول: رجال و تراجم شخصیت‌ها؛ که شاملِ مقدماتی رجالی، بیان برخی اصطلاحات و معرّفی برخی آثار اصلی رجالی، ذکر اسامی اعلام و کنیه‌ها و القاب، و بیان مطالبِ متنوّع رجالی می‌گردد. • بخش دوم: فهارس و کتاب‌شناسی: که به ذکر مطالب متنوّعی در معرّفی آثارِ مهم، همچون حدیقة الشیعه، مصباح‌الشریعه، تذکرۀ علامه حلی و نثر طوبای مرحوم شعرانی و امثالها پرداخته شده است. • بخش سوم: مطالب پزشکی؛ که مشتمل بر نقل قولهایی در امور طبابت؛ اعم از مسائل پیشگیری و درمان، خواص و فواید برخی خوراکی‌ها، و ذکر روایاتی در این موضوع، می‌باشد. • در بخش چهارم و پنجم به ذکر طرائف و لطائف، و ذکر اشارات و نکته‌‌هایی در موضوعات سیاسی و تاریخی و اجتماعی و بیان لغزشهای برخی آثار علماء، و دیگر مطالب متنوع پرداخته‌اند.
مطلع انوار ج11
42قال ابن‌الجوزیّ:
و عموم العلماء علی خلاف قول ابن‌المُسیِّب؛ فإنَّهم عدّوا جَریر بن عبدالله (البَجلّی) من الصّحابة، و إنّما أسلم فی سَنة عشر، و عدُّوا من الصَّحابة من لم یغزُ معه، و (من) توفّی رسول الله صلّی الله علیه [و آله] و سلّم و هو صغیر السِّن، و لم یجالسه و لم یماشه، فألحَقوه بالصّحابة إلحاقًا و إن کانت حقیقة الصُّحبة لم توجد فی حقِّه.1
قال ابن‌حَجَر:
أصحُّ ما وقفتُ علیه من ذلک أنّ الصّحابیّ: من لقِی النّبیّ صلّی الله علیه [و آله] و سلّم مؤمنًا به، و مات علی الإسلام؛ فیدخل فی من لقِیَه من طالت مجالستُه أو قصرت، و من روی عنه أو لم یروِ، و من غزا معه أو لم یغز، ومن رآه رؤیةً و لم یجالسه، و من لم یرَه لعارضٍ کالعَمیٰ.2
و هو رأی الجمهور.
و الرّؤیة عند أنس بن مالک ـ رضی الله عنه ـ لا تکفی لجعل الرَّائی صحابیًّا. روی شُعبة عن موسی السّبَلانی و أثنی علیه خیرًا، قال:
قلت لأنس بن مالک: ”هل بقی من أصحاب رسول الله صلّی الله علیه [و آله] و سلّم أحد غیرک؟“ قال: ”ناسٌ من الأعراب رأَوه؛ فأمّا من صحبَه فلا.“ رواه مسلمٌ بحضرة أبی‌زرعة.3
- . تلقیح فهوم أهل الأثر، ص 27، تعلیقه.
- . الإصابة، ج 1، ص 4. و هکذا لیس من عاصر الرّسول صلّی الله علیه (و آله) و سلّم و لم یره، صحابیًّا کما قاله بعضهم؛ انظر جمیع المراجع السابقة.
- . الباعث الحثیث، ص 203: «قال ابن الصّلاح: ”و اسناده جیّدٌ حدث به مسلم بحضرة أبی‌زرعة“»؛ و انظر فتح المغیث، ج 4 ص 31: «و قال: فی کلام أبی‌زرعة الرّازی و أبی‌داود ما یقتضی أنَّ الصّحبة أخصّ من الرُّؤیة، فإنّهما قالا فی طارق بن شهاب: ”له رؤیة و لیس له صحبة.“»
و قال عاصم الأحول: «قد رأی عبدالله بن سرجس رسول الله صلّی الله علیه (و آله) و سلّم، غیر أنّه لم یکن له صحبة... .»
و قال ابن کثیر: «و هذا إنّما نفی فیه الصّحبة الخاصّة، و لا ینفی ما اصطلح علیه الجمهور من أنّ مجرّد الرّؤیة کافٍ فی إطلاق الصّحبة.»؛ الباعث الحثیث، ص 203؛ و انظر الکفایة، ص 50.