
مطلع انوار ج11
رجالی، پزشکی، اشارات و نکتهها
جلد یازدهم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، یادداشتها و برداشتهای مؤلف از آثار مختلف، در موضوع «رجال، تراجم، کتابشناسی و برخی مطالب متنوع » میباشد. تتبعات و تحقیقات مندرجه در این مجلد میتواند در نوع خود برای آشنایان به این موضوعات بسیار مفید و مثمر باشد. اهم مباحث این مجلّد: • بخش اول: رجال و تراجم شخصیتها؛ که شاملِ مقدماتی رجالی، بیان برخی اصطلاحات و معرّفی برخی آثار اصلی رجالی، ذکر اسامی اعلام و کنیهها و القاب، و بیان مطالبِ متنوّع رجالی میگردد. • بخش دوم: فهارس و کتابشناسی: که به ذکر مطالب متنوّعی در معرّفی آثارِ مهم، همچون حدیقة الشیعه، مصباحالشریعه، تذکرۀ علامه حلی و نثر طوبای مرحوم شعرانی و امثالها پرداخته شده است. • بخش سوم: مطالب پزشکی؛ که مشتمل بر نقل قولهایی در امور طبابت؛ اعم از مسائل پیشگیری و درمان، خواص و فواید برخی خوراکیها، و ذکر روایاتی در این موضوع، میباشد. • در بخش چهارم و پنجم به ذکر طرائف و لطائف، و ذکر اشارات و نکتههایی در موضوعات سیاسی و تاریخی و اجتماعی و بیان لغزشهای برخی آثار علماء، و دیگر مطالب متنوع پرداختهاند.
مطلع انوار ج11
86در أعیان الشّیعة، طبع دوّم، جلد 9، صفحۀ 65 گوید:
«الطبرسیّ، نسبة إلی طبرستان (بفتح أولّه و کسر ثانیه). و آستان: النّاحیة، أی: بلاد الطّبر. و الطّبر (بالفارسیة): ما یقطع به الحطب و نحوه، لکثرة ذلک عندهم. و الأکثر أن یقال فی النّسبة إلی طبرستان: طبریٌّ، و فی النّسبة إلی طبریّة فلسطین: طبرانی، علیٰ غیر القیاس للفرق بینهما؛ کما قالوا: صنعانی و بهرانی و بحرانی، فی النّسبة إلی صنعاء و بهراء و البحرین. و ما یقال: ”أنّه لم یسمع فی النّسبة إلیٰ طبرستان، طبریّ“ غیر صحیح؛ بل هو الأکثر. و لو قیل: ”انّه لم یسمع فی النّسبة إلیها طبرسیّ؛ لکان وجهًا؛ لما فی الرّیاض عن صاحب تاریخ قم، المعاصر لابنالعمید: من أنّ طَبرِس ناحیة معروفة حوالی قم، مشتملة علیٰ قرًی و مزارعَ کثیرة، و أنّ هذا الطبرسیّ و سائر العلماء المعروفین بالطبرسیّ منسوبون إلیها ـ الخ.»1
و علّت زیادی طبر در مازندران این است که بهواسطۀ انبوه درختان، عبور جیش و سپاه ممکن نبود، و مجبور بودند درختان را با طبر بیندازند.
[محلّ اقامت و موطن افرادی که به طَبَرْسیّ معروف شدهاند]
و امّا بحث در محلّ اقامت و موطن افرادی که به طَبَرْسیّ معروف شدهاند، پس میگوییم:
1. طَبَرْسیّ، أبومنصور أحمد بن علیّ بن أبیطالب طَبَرْسیّ، صاحب کتاب احتجاج: از اهل ساری2 که یکی از شهرهای مازندران است، بوده است؛ چنانکه
- . أعیان الشیعة، ج 3، ص 29.
- . در لغتنامۀ دهخدا، مجلّد ط، ص 139، در آخر ستون اوّل گوید:
«مؤلّف روضات الجنّات آرد (ص 18): ”أبومنصور أحمد بن علی بن أبیطالب الطبرسی، از مردم طبرستان، به فتح طا و با و راء و اسکان سین، چنانچه حازمی بر آن رفته و عامّه نیز همین عقیده را دارند؛ یا به فتح دو حرف نخستین با سکون سین. صاحب ترجمۀ اهل ساری که یکی از شهرستانهای مازندران است بوده، چنانکه شاگرد مشهور او محمّد بن علیّ بن شهر آشوب السّروی المازندرانی ـ رحمة الله ـ نیز منسوب به ساری میباشد ـ الخ.“
امّا در أعیان الشیعة، طبع دوّم، ج 9، ص 65 و 66 در ترجمۀ حال او گوید: ”و لو قیل: إنّه لم یسمع فی النسبة إلیها طبرسی لکان وجهًا، لما فی الریاض عن صاحب تاریخ قم، المعاصر لابنالعمید، من أنّ طبرس ناحیة معروفة حوالی قم، مشتملة علی قرًی و مزارعَ کثیرة؛ و أنّ هذا الطبرسی و سائرَ العلماء المعروفون بالطبرسی منسوبون إلیها.“»
