امام شناسی ج5

آن زن بدون صلاحدید او، مستبدّا، خود، با رأى خود، به نکاح اقدام کند، و جمع وَلیّ، أوْلیَآء است.

 وَلیّ یا فعیل است به معناى فاعل، یعنى کسى که طاعات او نسبت به خدا، بدون تخلّل عصیان و فاصله شدن گناه، پى در پى بوده باشد، و یا به معناى مفعول است، یعنى کسى که فضل و احسان خداوندى پى در پى و بدون فاصله بر او ریزش نموده است.

 و در «لسان العرب» آنچه را که ما در اینجا از «نهایه» ابن اثیر، و از «تاج العروس» آورده‌ایم، بعینه آورده است، و لذا از تکرار آن خوددارى مى‌کنیم.

 و راغب اصفهانى در «مفردات» گوید: اَلْوَلإءُ و التَّوالی أنْ یَحْصُلَ شَیْئانِ فَصَاعِدًا حُصُولًا لَیْسَ بَیْنَهُمَا مَا لَیْسَ مِنْهُما.

 «وَلإء وَ تَوَالی» به معناى آنست که: دو چیز و یا بیشتر از آن طورى قرار گیرند و واقع شوند که بین آن دو چیز غیر از آنچه از خود آن دو چیز است نبوده باشد.

 و بدین مناسبت از وَلاء و تَوَالِی براى قرب مکانی و قرب نَسَبی و قرب دینی و قرب صداقت و دوستی و قرب نصرت و یاری و قرب اعتقاد استعاره می‌آورند.

 و وِلاَیَتْ با کسره به معنای نصرت؛ و وَلاَیَتْ به فتحه به معنای متولّی شدن در امور است؛ و گفته شده است که وِلاَیَت و وَلاَیَت همانند دِلاَلَت و دَلاَلَت هستند، که حقیقت آن متولّی شدن بر امر است.

 و وَلِیّ و مَوْلَی هر یک از آن دو در این معنی استعمال می‌شوند، و بنابراین در معنای فاعلی، مَوَالِی و در معنای مفعولی، مَوَالَی گفته می‌شود.

 به مؤمن وَلِیُّ الله گفته می‌شود؛ ولیکن مَوْلَی اللهِ وارد نشده است؛ و گاهی گفته می‌شود، اَللهُ تَعَالَی وَلِیُّ الْمُؤمِنینَ و مَوْلاَهُمْ «خداوند متعال وَلِیّ مؤمنان و مولای ایشان است».

 امّا از نوع اوّل (یعنى به معناى فاعل) این آیات است: 1 ـ ﴿اللهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ 2 ـ ﴿إِنَّ وَلِيِّيَ اللهُ﴾ 3 ـ ﴿وَ اللهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ﴾ 4 ـ ﴿ذلِكَ بِأَنَّ اللهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا﴾ 5 ـ ﴿نِعْمَ الْمَوْلى‌ وَ نِعْمَ النَّصِيرُ﴾ 6 ـ ﴿وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلى‌﴾ 7 ـ ﴿قُلْ يا