امام شناسی ج5

 و اصل آن معنى همان معنائى است که راغب در «مفردات» نموده است، چنانکه در مادّه وَلْیْ گوید:

 اَلْوَلاءُ وَ التَّوَالی أ نْ یَحْصُلَ شَیْئآنِ فَصَاعِدًا حُصُولًا لَیْسَ بَیْنَهُمَا مَا لَیْسَ مِنْهُمَا.

 «وَلاء و تَوالی عبارت است از آنکه: دو چیز و یا بیشتر، طورى بشوند که بین آن دو چیز غیر از آن دو نباشد» یعنى بین آن دو چیز، هیچگونه حجاب، و مانع، و فاصله، و جدائى، و غیریّت، و بینونت، نباشد بطورى که اگر فرض شود چیزى بین آن دو چیز وجود داشته باشد، از خود آنها باشد، نه از غیر آنها.

 مثلا مقام وحدانیّت و یگانگى که بین بنده و پروردگارش پیدا شود، که هیچگونه حجاب و پرده‌اى در هیچیک از مراحل طبع، و مثال، و نفس، و روح، و سرّ، نبوده باشد، این را ولایت گویند.

 و مقام یگانگى که بین حبیب و محبوب، و عاشق و معشوق، و ذاکر و مذکور، و طالب و مطلوب، پیدا شود بطورى که ابدا جدائى بهیچ وجه من الوجوه نبوده باشد، آن را ولایت نامند.

 و بر این اساس، خداوند تعالى، ولىّ همه موجودات است، بطور مطلق، در عالم تکوین، و همه موجودات نیز بدون استثناء تکوینا ولى خدا هستند، زیرا هیچ حجاب بین خداوند ربّ، و بین موجودات مربوب نیست مگر آنکه از خود آنهاست، و امّا در عالم تشریع و عرفان، وَلایت حقّ، اختصاص به کسانى دارد که از مراحل شرک خفى بطور کلّى عبور کرده، و از همه حجابهاى نفسانى گذشته، و در نقطه اصلى و حقیقت عبودیّت قرار گرفته‌اند.

 و بر همین میزان است که به هر یک از دو طرف نسبت و اضافه، ولىّ مى‌گویند، یعنى بینونت و غیریّت بطور کلّى از بین رفته است و هُو هُوِیَّتْ پدید آمده است.

 اینست حقیقت ولایت، و از اینجا مى‌بینیم که اوّلاً ـ در ولىّ به معناى مفعول تمام آثار و خصوصیات ولىّ به معناى فاعل مشهود مى‌شود، و چون آئینه بدون مختصر خودنمائى، تمام چهره صاحب صورت را در خود منعکس مى‌کند.

 و ثانیاً ـ تمام مشتقّاتى که از ولىّ شده است، و تمام معانیى که براى آن ذکر