امام شناسی ج5

شده است، همه بر این اساس و روى این میزان است، چون لازمه وَلایت، قُرب است، آنگاه قرب داراى انواع و اشکال مختلفى است، که در هر یک از مظاهر قرب و نزدیکی به تمام معنى الکلمة، آن حقیقت ولایت، با ملاحظه این خصوصیّت، قرب ملاحظه شده است.

 و علیهذا صحیح نیست که بگوئیم: وَلایت و وَلیّ و مَوْلَی و سایر مشتقّات آنها که در معانى مختلفه استعمال مى‌شوند، به نحو اشتراک لفظى است، نه چنین نیست. بلکه به نحو اشتراک معنوى و استعمال لفظ در همان معناى واحد است، که بواسطه قَرینه مقامیّه و یا مقالیّه، یک نوع خصوصیّت قرب و نزدیکى از آن معناى عامّ در نظر گرفته شده است، و این‌گونه استعمال در همه موارد استعمال، حقیقت است.

 و روى این گفتار، هر جا که لفظ وَلایت، و یا وَلیّ، و یا مَوْلَی، و غیر آنها را یافتیم، و قرینه‌اى بخصوص نبود که دلالت بر خصوص یکى از مصادیق آن کند، باید همان معناى کلّى را بدون هیچ قیدى در نظر بگیریم و آن را مراد و معناى لفظ بدانیم. مثلا اگر گفته شد: وَلایت از آنِ خداست باید گفت: مراد، معیّت خداوند با همه موجودات است. و اگر گفته شود فلان کس به مقام ولایت رسیده است، باید گفت: مراد آنست که در مراحل سیر و سلوک و عرفان و شُهود الهى، به مرحله‌اى رسیده است که هیچ یک از حجب نفسانیّه، بین او و حضرت حقّ نیستند، و تمام شوائب فرعونیّت و ربوبیّت در وجود او مضمحل گردیده، و به مقام عبودیّت مطلقه و بندگى محضه حضرت حقّ ـ جلّ و عزّ ـ نائل گردیده است.

 بارى از این بیانى که نمودیم معلوم مى‌شود که هر جا که وَلایت و یا وَلیّ استعمال مى‌شود، یک نوع جنبه اتّحاد و وحدتى بین دو چیز وجود دارد، که بر آن اصل این لفظ را مى‌آورند، مثلا نسبتى که بین مَالِک و مَمْلُوک است، و آن نسبت آن دو را بهم دوخته و پیوند زده است، لذا بهر یک از آنها وَلیّ گویند. و نسبتى که بین آقا و غُلام اوست چنین است، و نسبتى که بین مُنْعِم و مُنْعَمٌ عَلَیْه (نعمت دهنده و نعمت داده شده) موجود است، هر دو را تحت عنوان خاصّى قرار داده است، و بهر یک از آن دو ولىّ گویند، و نسبتى که بین مُعْتِقْ و مُعْتَق (آقاى آزاد کننده و بنده آزاد شده) موجود است، این عنوان را در پى آورد خود آورده است و نسبتى که بین دو نفر حَلیف‌