امام شناسی ج5

 و این آیه دلالت دارد بر آنکه این اوصاف براى گروه مخصوصى از مؤمنان است که با غیر خودشان از سایر مؤمنان در مرتبه خاصّى از ایمان امتیاز دارند، و براى عامّه مؤمنان نیست، و این دلالت از ناحیه همان جمله تفسیریّه: ﴿الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ﴾‌ با همان تقریرى که ذکر شد استفاده مى‌شود.

 و بالجمله برداشته شدن خوف از غیر خدا، و غصّه از اولیاء خدا، به معناى آن نیست که خیر و شرّ، و نفع و ضرر، و نجات و هلاکت، و سختى و راحتى، و لذّت و درد، و نعمت و بلاء، در نزد ایشان یکسان است، و در قواى ادراکیّه و احساسات ایشان متساوى است. این کلامى است که عقل انسانى بلکه شعور عامّ حیوانى آن را نمى‌پذیرد و قبول نمى‌کند، بلکه معنایش اینست که ایشان براى غیر خداوند به هیچ وجه استقلالى در تأثیر نمى‌بینند، و حکم و ملکیّت و اراده و حکومت را منحصرا در حقّ تعالى مشاهده مى‌کنند، پس بنابر این نمى‌ترسند مگر از خدا، و از آن چیزى که خداوند دوست دارد و مى‌خواهد که از آن بترسند، و اندوهناک نمى‌شوند مگر از چیزى که خداوند دوست دارد از آن اندوهناک شوند.

 توحید کامل، حقیقت قدرت و ملکیّت را در خداوند سبحانه و تعالى منحصر مى‌کند، و بنابر این از براى غیر خدا استقلال در تأثیر باقى نمى‌ماند، تا بر أثر آن براى نفس، حبّ و بُغض، و یا خوف و حُزن، و یا فَرح و اَسَف خوردن و غیر ذلک پیدا شود.

 و آن مؤمن راستینى که نور توحید الهى او را فرا گرفته است، مى‌ترسد و غصّه مى‌خورد، و یا آنکه خوشایند دارد و ناخوشایند دارد بالله سبحانه و تعالى، یعنى همه چیزش با خدا و به سبب خدا و از خداست.

 و در این صورت، تناقض بین گفتار ما: مؤمن حقیقى از هیچ چیز نمى‌ترسد مگر از خدا، و بین قول ما: او از بسیارى از چیزهائى که به وى ضرر مى‌رساند مى‌ترسد، و از بسیارى از امورى که ناپسند دارد مى‌گریزد، از بین مى‌رود. و این مطلب را خوب فهم کن‌¹.

 و در تفسیر «بَیان السَّعادة» نیز مجمل آن شرح و تفصیلى را که علاّمه بیان‌