امام شناسی ج5

روشن شدن ناتوانى و عجز انسانى که براى خود استقلال و استغنائى مى‌پنداشت، وَلایتِ امر انسان و هر چیزى و هر ملکى براى خداست، و تدبیر این امور یکسره به دست خداست. چون اوست حقّ، و براى اوست تدبیر و تأثیر در امور بحسب واقع امر.

 و امّا غیر از خداوند، هر گونه اسبابى که در ظاهر به عنوان شریک براى خدا قرار داده مى‌شود، و براى آنها تدبیر و تأثیر پنداشته مى‌گردد، همگى باطل بوده، و آن اسباب هیچگونه ملکیّتى در تأثیر ندارند، مگر آنچه را که خداوند بدانها اذن و اجازه دهد، و آن اثر را به آنها تملیک کند، و البتّه آن اسباب هیچ استقلالى ندارند مگر فقط نامى و اسمى بر آنها برده مى‌شود، به حسب توهّم و تخیّل انسان مبتلاى به قوّه واهمه و خیال.

 تمام اسباب فى حدّ نفسه باطل، و به خداوند سبحانه و تعالى حقّ مى‌باشند، پس خداوند بذات خود حقّ است، و مستقل است، و غنىّ بالذّات است.

 و در این صورت چون خداوند را با غیر او از اسبابى که شرکاء در تأثیر براى او قرار داده مى‌شوند قیاس کنیم ـ و البتّه خداوند برتر از قیاس است ـ خداوند پاداش و مزدش از آنها بهتر است، چون پروردگار نسبت به کسى که به او بگرود و متدیّن به او باشد، ثواب و اجر حقّ مى‌دهد، و آن اسباب نسبت به کسى که به آنها بگرود و متدیّن گردد، و وابسته گردد، ثواب و پاداش باطل مى‌دهند که البتّه باطل، زائل و نابود شدنى است، و دوام ندارد، و در عین حال آنهم به اذن و اجازه خداست. و خداوند نیز از لحاظ عاقبت بهتر است، چون خداوند حقّ ثابت است، که فانى نمى‌شود، و زوال نمى‌پذیرد، و از اسماء جلال و جمال خود تغییر نمى‌یابد، و امّا آن اسباب امورى است فانى و متغیّر که خداوند براى امتحان انسان زینت زندگى دنیوى قرار داده است، که انسان درون تهى بدانها بگرود، و آنها را معبود و معشوق و مقصود خود داند، و دلش به آنها تعلّق گیرد، تا آنکه دوران عمر و کتاب الهى به پایان رسد، و اجل زندگى فرا رسد، و خداوند در نهایت، زمین را پاک و خالى و بدون ثمر و زینتى قرار مى‌دهد¹.