مطلع انوار ج13
مواعظ رمضان المبارک 1370 هجری قمری
جلد سیزدهم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، مشتمل بر متنِ مواعظِ مؤلّف در ماه رمضان سال 1370 ه. ق در مسجد قائم طهران می‌باشد که به اهتمام خود مؤلف به رشتۀ تحریر درآمده است. عمق مباحث مطروحه، شیوایی و روانیِ سخن برای پویندگان معرفت، جاذب و راهگشا می‌باشد. اهمّ مطالب مندرجه در این مجلّد: • مباحثی مختصر دربارۀ حقیقت دین؛ عدم تحریف قرآن، تحریف کتب مقدّس ادیان؛ عصمت انبیاء و پاسخ به شبهات. • مباحثی درباره عقل و عقلانیت؛ مباحثی درباره فضیلت علم و علماء. • مباحثی در مورد دنیا، مرگ، برزخ و قیامت، معاد‌جسمانی. • مباحثی در مورد انفاق؛ نیت و اخلاص؛ حقیقت توکل و فضیلت آن؛ امر به معروف و نهی از منکر و شرایط آن.
مطلع انوار ج13
117ففی حدیث النبوی: «إنّ الله خَلَقَ المَلائِکَةَ و رَکَّبَ فیهِمُ العَقلَ، و خَلَقَ البَهائِمَ و رَکَّبَ فیها الشَّهوَةَ، و خَلَقَ بَنی آدَمَ و رَکَّبَ فیهِم العَقلَ و الشَّهوَةَ؛ فَمَن غَلَبَ عَقلُهُ عَلی شَهوَتِهِ فَهوَ أعلَی مِنَ المَلائِکَةِ، و مَن غَلَبَ شَهوَتُهُ علَی عَقلِه فَهوَ أدنَی مِن البَهائِمِ.»1
کلام خواجه نصیرالدین طوسی در افضلیّت انبیاء بر ملائکه
از اینجاست که خواجه نصیرالدین طوسی در جواب بعضی از معتزله که قائل به عدم افضلیت انبیاء از ملائکه بودند، می‌گوید: «و الأنبیاءُ أفضَلٌ لِوجُودِ المُضادِّ.»2
- . این روایت شریف در مجامع روایی با قدری اختلاف به نقل از امیرالمؤمنین علیه السّلام آمده است. علل الشرائع، ج 1، ص 4:
«أبِی ـ رَحِمَهُ اللهُ ـ قالَ: حَدَّثَنا سَعدُ بنُ عَبدِاللَه،ِ عَن أحمَدَ بنِ مُحَمَّدِ بنِ عِیسَی، عَن عَلِیِّ بنِ الحَکَمِ عَن عَبدِاللهِ بنِ سِنانٍ، قالَ: سَألتُ أباعَبدِاللهِ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ الصادِقَ علیه السّلام، فَقُلتُ: المَلائِکَةُ أفضَلُ أم بَنُو آدَمَ؟ فَقالَ: قال أمیرالمؤمنین علیّ بن أبی‌طالب علیه السّلام: ”إنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ رَکَّبَ فی المَلائِکَةِ عَقلًا بِلا شَهوَةٍ، و رَکَّبَ فی البَهائِمِ شَهوَةً بِلا عَقلٍ، و رَکَّبَ فی بَنی آدَمَ کِلَیهِما؛ فَمَن غَلَبَ عَقلُهُ شَهوَتَهُ فَهُوَ خَیرٌ مِنَ المَلائِکَةِ، و مَن غَلَبَت شَهوَتُهُ عَقلَهُ فَهُوَ شَرٌّ مِنَ البَهائِم.“»
ترجمه: «شیخ صدوق در علل الشرایع روایت کرده است از پدرش با اسناد خود از عبدالله بن سِنان که او گفت: از حضرت أباعبدالله، امام جعفر صادق علیه السّلام سؤال کردم که ملائکه افضل هستند یا بنی‌آدم؟ آن حضرت فرمود که امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: ”خداوند عزّوجلّ برای ملائکه عقل را بدون شهوت، و برای حیوانات شهوت را بدون عقل، و برای بنی‌آدم هم عقل و هم شهوت را قرار داده است؛ پس هر کس که عقلش بر شهوتش غالب گردد، از ملائکه بهتر و افضل است، و هر کسی شهوتش بر عقلش زیادتی کند از حیوانات بدتر و پست‌تر است.“» (محقّق) - . کشف المراد، ص 488:
«و هو أفضل مِنَ الملائکةِ و کذا غیرُه مِنَ الأنبیاء علیهم السّلام؛ لِوُجودِ المُضادِّ لِلقُوَّةِ العَقلیَّةِ و قَهرِه عَلَی الإنقیادِ علیها.»
ترجمه: «و رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و هم‌چنین سایر انبیاء علیهم السّلام از ملائکه افضل و برتر می‌باشند؛ به دلیل وجود تضاد بین قوّۀ عاقله با سایر قُوا و سلطنت عقل بر قوای دیگر برای تبعیّت از آن.» (محقّق)
- . این روایت شریف در مجامع روایی با قدری اختلاف به نقل از امیرالمؤمنین علیه السّلام آمده است. علل الشرائع، ج 1، ص 4: