Name: کتاب مطلع انوار ج13 - مواعظ رمضان المبارک 1370 هجری قمری - PDF - علامه طهرانی
Availability: InStock
Author: علامه آیتاللَه سید محمدحسین حسینی طهرانی

مطلع انوار ج13

157

و مُسلِمَةٍ.»¹
1. . رسالۀ سیر و سلوک منسوب به بحرالعلوم، ص 140، تعلیقه:
  «بدان‌که روایت ”طلبُ العلمِ فریضةٌ علی کلِّ مُسلم“ از روایات مشهوره و مستفیضه است؛ ولیکن با لفظ «مُسلِمَة» عطف بر لفظ «مسلم»، فقط در چند مورد معدودی مرفوعاً روایت شده است.
  اول: در مصباح الشریعة در دو مورد:
  یکی در باب سوّم که فرموده است: ”قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ؛ و هو علم النفس.“
  و دیگری در باب شصت‌ودوّم که فرموده است: ”قال النّبیّ صلّی الله علیه و آله و سلّم: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ علی کلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ؛ أی علم التقویٰ و الیقین.“
  دوّم: در مقدمه کتاب معالم الأصول که از کلینی روایت می‌نماید، ولی معلوم نیست که این لفظ را نسّاخ اضافه کرده‌اند یا به خطّ خود صاحب المعالم بوده است؛ زیرا در نسخه‌های کافی بدون لفظ «مسلمة» روایت شده است.
  سوّم: در ج 1، ص 4، از محجة البیضاء از غزالی نقل کرده است؛ گرچه در خود إحیاء العلوم، ج 1، ص 3، از این لفظ خالی است.
  چهارم: روایتی است که در ج 1، بحار الأنوار، ص 57، از غوالی اللئالی نقل کرده است که: ”قال النّبی صلّی الله علیه و آله و سلّم: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ.“
  پنجم: در صفحه اوّل از مقدمۀ تفسیر مجمع البیان گوید: ”و قد صحّ عن النّبی صلّی الله علیه و آله و سلّم فی ما رواه لنا الثّقات بالأسانید الصحیحة مرفوعًا إلی إمام الهدی و کَهفِ الوری أبی‌الحسن علیّ بن موسی الرضا علیه السّلام، عن آبائه سیدٍ عن سیّد و إمامٍ عن إمام إلی أن اتّصل به علیه و آله السّلام إنّه قال: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلَی کُلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ فاطلُبُوا العِلمَ مِن مَظانِّه ـ الحدیث.“
  و امّا‌ طرق دیگر از این روایت، از لفظ «مسلمة» خالی است؛ چنان‌که در همین جلد از کتاب بحار الأنوار، در ص 55 از امالی شیخ با اسناد خود از حضرت رضا از پدرانش از امیرالمؤمنین علیه السّلام روایت کرده است که: ”قال: سَمِعتُ رَسُولَ اللهِ صلّی الله علیه و آله و سلّم یقولُ: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسلِمٍ فاطلُبُوا العِلمَ مِن مظانّه ... الحدیث.“ و ظاهراً متن این روایت متن همان روایتی است که از تفسیر مجمع البیان آوردیم، ولیکن در آنجا با عطف کلمه و مُسلِمَةٍ آمده است و در اینجا بدون عطف.
  و در ص 56 از امالی شیخ با سند مجاشعی از حضرت صادق، از پدرانش، از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم روایت کرده‌اند: ”قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: العالِمُ بَینَ الجُهالِ کالحَیِّ بَینَ الأمواتِ ... ـ الی أن قال: و إنَّ طَلَب العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کلِّ مُسلِمٍ.“
  و در همین صفحه از بصائر الدرجات روایت کرده است از حضرت صادق علیه السّلام، قال: ”قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسلِمٍ. ألا إنّ اللهَ یُحِبُّ بُغاة العِلمِ.“
  و در همین صفحه از بصائر الدرجات ایضاً نقل می‌کند از حضرت صادق علیه السّلام: ”قال أمیرالمؤمنین علیه السّلام: قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسلِمٍ.“
  و ایضاً در ص 14 از روضة الواعظین، از امیرالمؤمنین علیه السّلام روایت می‌کند، قال: ”الشّاخِصُ فی طَلَبِ العِلمِ کالمُجاهِدِ فِی سَبِیلِ اللهِ. إنَّ طَلَبَ العِلمِ فَریضَةٌ عَلَی کُلِّ مُسلِمٍ ... .“
  و ایضاً در ص 51 از روضة الواعظین، از رسول الله روایت می‌کند که فرمود: ”اطلُبوا العِلمَ و لَو بِالصِّینِ؛ فإنَّ طَلَبَ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسلِم.“
  باری، با آنکه در این روایات لفظ «مسلمة» نیامده است، ولیکن به‌طور مسلّم، مراد زن‌های مسلمان نیز هستند؛ چون لفظ «مسلم» برای جنس آمده است در مقابل کافر، نه آنکه مراد مرد مسلمان باشد در قبال زن مسلمان. و البته در این قسم تعبیر که جنس مراد است، نظر به تذکیر ندارد؛ چنان‌که در اشباه و نظایر آن ـ که احکام شریعت را بر موضوع جنس آورده است ـ همین معنی مراد است. مثل آنکه می‌فرماید: ”المُسلِمُ مَن سَلِمَ المُسلِمُونَ مِن لِسانِهِ و یَدِه“ یا آنکه می‌فرماید: ”المُهاجِرُ مَن هَجَرَ السَّیِئاتِ“، که نظر به تمام افراد جنس مسلمان و مهاجر است بدون مدخلیّت ذکوریّت و إناثیّت.‌»