
عنوان بصری ج۳
جلد سوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد سوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت علم» و تبیینِ «ملاک علم حقیقی» و «موانع حصول علم و معرفت» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • ضرورت حرکت بر طبق مبانی علمی و یقینی در تمامی مراحل سلوک • حرکت بر مبنای نورِ علم، اولین توصیه امام صادق علیهالسلام به «عنوان بصری» • عدم امکان اشتباه و ندامت در صورت وجود نورِ علم • حقیقت علم حصولی و حضوری • حرمت فتوای بدون علم حضوری، در کلام امام صادق علیهالسلام • حکایتی از نور باطنی مرحوم علامه طهرانی در شناخت محمدتقی شریعتی • حکایتی از علم حضوری مرحوم علامه طهرانی در شناخت ابوالحسن بنیصدر • کیفیت غلبۀ قوای وهمی بر مبانی علمی • عدم حجیّت خواب و مکاشفه در سلوک و استنباط احکام شرعی • عدم حجیّت خبر واحد در مبانی اعتقادی • هلاکت بشریت با علوم تجربی، بدون ربط با خداوند • راهکار عملی بزرگان در تعاملِ علمی با دیگران • عمر طولانی امام زمان علیهالسلام بر اساس علم است نه اعجاز • تأثیر مراقبه در کیفیت نزول اسم علیم پروردگار
عنوان بصری ج۳
20تراوش ظلمت از ذکر نام امیرالمؤمنین، در صورت نبودن نور علم و هدایت
هرکسی که در مقام هدایت نیست، آنچه در قلب اوست و از او تراوش میکند ظلمت است. خدا و امام زمانی که چنین فردی ـ با هر شخصیت و موقعیتی ـ نام میبرد، ظلمت است و پیغمبر و امیرالمؤمنینی که او میگوید، در حقیقت ابوبکر و معاویه است؛ زیرا از آن «علی» نور تراوش میکند و با انتشار ظلمت او دیگر علی نخواهد بود. علی نورانی علیبنابیطالب است و علی غیرنورانی افرادی ظلمانی مانند معاویه، عمروعاص و یزید هستند؛ افرادی که فقط اسمشان علی است که «علی» نمیشوند!
تصور ما این است که علم مقدماتی لازم دارد و برای تحصیل آن در هر فن و مهنهای، باید نزد استادی به مدرسه و مکتب رفت؛ درصورتیکه امام صادق علیه السّلام در فقرۀ اول میفرماید: «علم با فراگیری حاصل نمیشود» و آن را جدای از تعلّم میداند.
ترغیب آیات و روایات به عمل بر مبنای علم و یقین
در آیات قرآن و احادیث، عبارات بسیاری وارد شده است که مردم را به علم و یقین ترغیب میکند و سعادت را در آن میداند.1 در مرام و مکتب درویشی و
- رجوع شود به الکافی، ج ١، ص ٧١ ـ ٣٠.
نهج البلاغة (عبده) ج ٢، ص ٤٤:
«فإنَّ العاملَ بِغَیرِ عِلمٍ کالسّائرِ علیٰ غیرِ طریقٍ فلا یزیدُهُ إلّا بُعدًا مِن حاجَتِهِ؛ و العامِلُ بالعِلمِ کالسّائرِ عَلَی الطّریقِ الواضحِ.»
ترجمه: «عاملی که بدون علم عملی را انجام میدهد مانند کسی است که در غیر از مسیر درست حرکت میکند؛ در نتیجه حرکت و سیر او جز دوری از مقصد حاصلی ندارد. و عاملی که به علم خود عمل میکند مانند کسی است که در راه واضح و مشخص قدم برمیدارد.» (محقق)
تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص ٦١:
«العملُ بِلا عِلمٍ ضَلالٌ. لَن یصفُوَ العملُ حتّیٰ یَصِحَّ العِلمُ. لَن یَزکُوَ العملُ حتّیٰ یُقارِنَهُ العلمُ. لا خیرَ فی العملِ بِلا عِلمٍ. لا خیرَ فی العملِ إلّا مع العلم. قَدِّر ثمَّ اقطَع و فَکِّر ثمَّ انطِق و تَبَیَّن ثمَّ اعمَل.»
ترجمه: «عمل کردن بدون علم ضلالت و گمراهی است. تا وقتی که علم صحیح نباشد عمل صاف و خالص نمیشود. عمل تا وقتی که همراه علم نباشد پاک و پاکیزه نمیشود. در عملِ بدون علم خیری نیست. عمل فایدهای ندارد مگر همراه با علم. اول اندازه بگیر، بعد پارچه را ببُر و اول فکر کن سپس شروع به صحبت کن؛ اول راه صحیح را بشناس سپس عمل کن.» (محقق)
الکافی، ج ١، ص ٤٤:
«عن ابنِ فضّالٍ عَمَّن رَواهُ عن أبی عبدِ اللهِ علیهِ السّلامُ قالَ: قالَ رسولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیهِ و آلِهِ و سلّمَ: ”مَن عَمِلَ علیٰ غَیرِ عِلمٍ کانَ ما یُفسِدُ أکثرَ ممّا یُصلِحُ.“»
ترجمه: «ابنفضّال از شخصی که از امام صادق علیه السّلام روایت کرده است نقل میکند که آن حضرت فرمودند: رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: ”هرکس که بدون علم عملی انجام دهد، فسادی که بهبار میآورد از اصلاحی که ایجاد میکند بیشتر خواهد بود.“» (محقق)
- رجوع شود به الکافی، ج ١، ص ٧١ ـ ٣٠.
