اربعین در فرهنگ شیعه

وجود نوعی رابطۀ تکوینی و تشریعی نسبت به لفظ «اربعین»، در فرهنگ اسلام

 در فرهنگ اسلام نیز به مناسبت‌های مختلف، این کلمه مورد توجّه قرار گرفته است ـ چه در مسائل و احکام فقهی و چه در مباحث اخلاقی و مطالب عرفانی و مبانی اعتقادی ـ به‌نحوی‌که می‌توان ادّعا نمود یک نوع رابطۀ تکوینی و تشریعی برای این مفهوم در فرهنگ اسلامی وجود دارد، و این رابطه و نسبت را در جای‌جای هر دو عرصۀ تکوین و تشریع می‌توان جستجو نمود. و به تعبیر دیگر، حقیقت و عینیّت خارجی همین مفهوم است که در نزول به عالم کثرت و تربیت، به صورت یک سلسله احکام و قوانین تکلیفی و یا سلوک و تربیت نفسانی از ناحیۀ شارع مقدّس ابراز گردیده است.

 در خلقت آدم أبو‌البشر این مسئله مبیِّن جهات استکمالی و فعلیّت مقام خلیفةاللهی او شده است؛ چنانچه در کتاب إحیاء العلوم از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم روایت می‌کند که:

إنّ اللهَ خَمَّرَ طینةَ آدمَ بِیَدهِ أربعینَ صباحًا؛¹ «خدای متعال طینت و سرشت و ذات انسان را در مدّت چهل روز بپرداخت.»

 و یا به روایت مرصاد العباد:

خَمَّرتُ طینةَ‌ آدمَ بِیَدی أربعینَ صباحًا.²

 در کتاب عوارف المعارف چنین گوید:

فَمِن التُّرابِ کَوَّنه، و أربعینَ صباحًا خَمَّرَ طینتَهُ لِیبعُدَ، بِالتَّخمیرِ أربعینَ صباحًا بِأربعینَ حِجابًا مِن الحضرةِ الإلهیّةِ، کلُّ حجابٍ هو معنیً مودَعٌ فیه، یَصلَحُ به لِعِمارةِ الدّنیا و یَتعَوَّقُ به‌ عن الحضرةِ‌ الإلهیّةِ