بیان ونقد نظر شیخ اشراق در اعتباریت وجود

12

کما أنّه یعقل من الواحدِ أنّه ماءٌ أو هواءٌ أو إنسانٌ و هو واحدٌ؛
«همان‌طوری‌که معقول از واحد این است که ماء واحد است یا هواء واحد است یا انسان واحد است، و اینها واحدند.»
بنابراین واحدی را هم که به اینها می‌گوییم، به‌عنوان مصداق می‌گوییم و همان مفهوم را در اینجا به‌کار می‌بریم.
قال: «ففرقٌ إذن بین ماهیّةٍ یعرضُ لها الواحدُ أو الموجودُ، و بین الواحدِ و الموجودِ من حیثُ هو واحدٌ و موجودٌ.»¹
«[و شیخ فرموده:] ”پس فرق است بین ماهیّتی که عارض می‌شود بر آن ماهیّت، واحد یا موجود که در اینجا اعیان خارجی هستند و بین واحد و موجود از حیثی که آن واحد و موجود است.“»
شما مفهوم واحد را درنظر می‌گیرید و موجود را ازنظر مفهوم موجودٌ درنظر می‌گیرید؛ در اینجا بین مفهوم و مصداق فرق است.
و قال أیضًا فی التعلیقات:
«و همین‌طور ایشان در تعلیقات فرموده‌اند:»
إذا سئل هل الوجود موجود أو لیس بموجود؟
«”[اگر کسی بپرسد:] آیا خود وجود موجود است یا وجود موجود نیست؟»
فالجوابُ أنّه موجودٌ بمعنیٰ أن الوجودَ حقیقتُه أنّه موجودٍ
«جواب این است که خود وجود موجود است؛ نه به این معنا که ذاتٌ ثبت له الوجود، بلکه به این معنا که حقیقت وجود این است که موجود است.»
حقیقت وجود این است که تحقّق دارد، حقیقت وجود این است که قابل اشاره است، حقیقت وجود این است که به آن می‌توان دست زد، حقیقت وجود این است که انسان می‌تواند آن را لمس کند؛ این معنای موجودیّت است.
فإن الوجودَ هو الموجودیّةُ.²
«و اصلاً وجود یعنی موجودیّت“»
و یؤیّدُ ذلک ما یوجدُ فی الحواشیِ الشریفیّةِ:
«[و این مطلب را تأیید می‌کند] آنچه که در حواشی شریفیّه وجود دارد»
و هو أنَّ مفهومَ الشیءِ لا یعتبرُ فی مفهومِ الناطقِ مثلًا
«و آن عبارت است از اینکه: ”مفهوم شیء در مفهوم ناطق معتبر نیست.»
نمی‌گوییم: ناطق شیءٌ ثبتَ له النطق، ضارب شیءٌ ثبت له ضرب أو صدر منه الضّرب؛ شیء در مفهوم ناطق دخالت ندارد.
1. الإلهیات من کتاب الشفاء، ص 367.
2. الحکمة المتعالیة، ج 1، ص 41.