ترکیب اتّحادی وجود و ماهیّت (1)

تلمیذ: حد یعنی شکل وجود.

استاد: شکل از کجا آمد؟

تلمیذ: از خود وجود.

استاد: پس ما غیر از وجود چیزی نداریم!

تلمیذ: پس اگر این‌طور باشد نباید چیزی غیر از وجود در ذهن بیاید!

استاد: حالا هم نمی‌آید، بلکه شکلش می‌آید.

تلمیذ: پس ماهیّت چه می‌شود؟

تبیین معنای اعتباریّت

استاد: همین دیگر، شکل آن می‌شود ماهیّت. خود وجود با شکلش می‌آید، ذهن می‌آید و شکلش را جدا می‌کند و اسمش را می‌گذارد ماهیّت. خود اصلی که این شکل را به‌وجود آورده است، اسم آن اصل و ریشه و مایه را می‌گذارد وجود. ذهن جدا می‌کند. در خارج ما [به‌صورت] جدا نداریم، ما در خارج کتاب داریم. ذهن می‌آید و می‌گوید: نه آقا جان، بیخود! ما وجودی داریم که آن وجود خودش آمده خودش را به‌صورت کتاب درآورده خودش خودش را [به‌این صورت] در آورده و نیازی به چیز دیگر هم نداشته و از جای دیگر هم نگرفته است. آن وجودی که آمده وزن و شکل پیدا کرده و آن وجودی که آمده به‌صورت چهارگوش درآمده و آن وجودی که به رنگ درآمده، اسم آن را می‌گذاریم وجود. خب این به رنگ درآمدن و به چهارگوش درآمدن را پس از کجا می‌فهمیم؟! خودش خودش را به این شکل درآورده و اسمش را می‌گذاریم ماهیّت، و این می‌شود امر اعتباری. اعتباری معنایش این است که حقایق و اصالت برای او نیست؛ یعنی این‌طور نیست که وجودی داریم خمیرمایه، مثل نانی که درست می‌کنید که آرد را از یک جا برمی‌‌دارید، آب را هم از جای دیگر و الآن دو امر حقیقی خارجی داریم، آرد و آب، این آب را با این آرد مخلوط می‌کنید، وقتی که مخلوط شد، اسمش را می‌گذارید خمیر. پس در اینجا امر اعتباری ما کدام است و امر حقیقی کدام است؟

تلمیذ: امر حقیقی هر دوتا شیء می‌باشند، یعنی آب و آرد.

استاد: یک امر اعتباری هم داریم و آن همان شکلی است که از این‌دو به‌وجود آمده و قبلاً نبوده است.