ترکیب اتّحادی وجود و ماهیّت (1)

تلمیذ: خمیر هم اعتباری است.

استاد: ما هم همین را می‌گوییم، ما می‌گوییم الآن دو امر حقیقی داریم، آرد و آب که با چشممان می‌بینیم، آیا شکل اینها شکل خمیر است؟ شکلش شکل خمیر نیست، چون آب اصلاً بی‌رنگ است، کاسۀ آب را بی‌رنگ می‌بینید و آرد را هم سفید می‌بینید، ولی [وقتی که] همین آرد را با آب قاطی می‌کنید می‌بینید که خمیر نیم‌‌متر کش می‌آید درحالی‌که آرد را قبلاً برمی‌داشتید کش نمی‌آمد، آب را برمی‌داشتید کش نمی‌آمد! نگاه به آن می‌کنید و می‌بینید در اینجا یک امر حقیقی وجود دارد که آن مخلوط و ممتزج بین آرد و آب است. یک امر اعتباری از اینجا به‌وجود آمد که نبود و آن امر اعتباری‌ای که نبود چیست؟ این ماهیّت جدیدی است که خمیریّت [نام دارد] این الان به‌وجود آمده [که] نبود، این از کجا به‌وجود آمده است؟ باز از همین آرد به‌وجود آمده است نه از جای دیگر. یعنی نه‌اینکه ما از یک جای دیگری آرد را بیاوریم و از جای دیگر آب را بیاوریم و دست بیندازیم و از یک عالم دیگر خمیریّت را هم بیاوریم و به این اضافه کنیم! نه، این دیگر خمیریّت نمی‌خواهد! بلکه همین جعل ترکیبی که به آرد و آب تعلّق گرفت، این جعل ترکیبی اعتبار را به‌وجود آورد که آن اعتبار می‌شود خمیریّت.

تلمیذ: پس ما باید آن قانون را یک تخصیص و یک تبصره بزنیم!

استاد: ابداً!

تلمیذ: پس با این جعلی که شما فرمودید می‌توان گفت: اصالت با جعل است نه ماهیّت.

استاد: این در مقام تحقّق است جان من. من در اینجا آمدم مثال بزنم بگویم که این خمیر از دو امر حقیقی مرکّب شده است نه ماهیّت و مثل انسانی که یک امر است و جعل، جعل بسیط است و تعلّق گرفته است. ما در عالم خارج از باب تشبیه و تقریب داریم مثال می‌زنیم. چون برای تقریب ذهن، مشکل است که بتوانیم از راه جعل بسیط مطلب را اثبات کنیم لذا از راه جعل مرکّب اثبات می‌کنیم و می‌گوییم: آیا شما در خارج خمیری الان دارید؟! خمیر نداریم! پس این خمیر از کجا آمد؟! ما دو چیز داشتیم، یک آرد اینجا داشتیم، یک آب اینجا داشتیم و یک زور بازو؛ این آرد را برداشتیم گذاشتیم اینجا و آب را هم روی آن ریختیم و شروع کردیم به زدن [تا اینکه] این تبدیل به یک ماهیّت جدیدی شد که قبلاً نبوده است، این ماهیّت جدید را می‌گوییم: اعتبار. به‌خاطر اینکه آنچه ما دیدیم یک آرد بود و یک آب، این ماهیّت جدید می‌شود اعتبار. اشکال شما الآن کجاست؟