ترکیب اتّحادی وجود و ماهیّت (2)

اصالة الوجود: دیدگاهی فلسفی که وجود را اصل واقعیت می‌داند و ماهیّت را اعتباری می‌شمرد. این اصل اساس حکمت متعالیه ملاصدراست. مثال: درخت موجود است به سبب وجود، نه به سبب ماهیّت درختی.

عینی: چیزی که در جهان خارج تحقق دارد و وابسته به ذهن نیست. مثال: وجود یک سنگ در بیرون، عینی است.

بسیط: چیزی که جزء و ترکیب ندارد. وجود حقیقی بسیط است زیرا هیچ جزء و قسیمی ندارد. مثال: واجب‌الوجود بسیط است و نمی‌توان برای ذات او اجزایی فرض کرد.

جنس: مفهومی کلی که شامل انواع متعددی می‌شود. مثال: حیوان جنس است که انسان، اسب و پرنده انواع آن هستند.

فصل: ویژگی ذاتی و ممیز که نوعی را از دیگر انواع جنس جدا می‌کند. مثال: ناطق فصل انسان است که او را از دیگر حیوانات جدا می‌کند.

کلیّت: ویژگی مفهومی که قابلیت صدق بر افراد متعدد دارد. مثال: مفهوم «انسان» کلی است زیرا بر همه افراد انسان منطبق می‌شود.

عموم: گستردگی و شمول یک مفهوم نسبت به مصادیق فراوان. مثال: عموم حیوان بر انسان، اسب و پرنده صادق است.

جزئیت: ویژگی مفهومی که تنها بر یک فرد مشخّص صدق می‌کند. مثال: زید یک فرد جزئی است.

تشخّص: ویژگی‌ای که یک فرد را از دیگران متمایز می‌کند. تشخّص در خارج ذاتی وجود است. مثال: زید با عمرو هر دو انسان‌اند، اما هرکدام به تشخّص خاص خود متمایز می‌شوند.

تعدد: کثرت و گوناگونی مصادیق یک حقیقت واحد. مثال: انسان‌ها متعددند، هرچند حقیقت انسانیت واحد است.

تمایز: تفاوت یک چیز با دیگری. مثال: تمایز اسب از گاو به ماهیّت و ویژگی‌های خاص آنهاست.

مشترک: مفهومی که بر چند چیز مختلف صدق می‌کند. مثال: «موجود» بر انسان، درخت و سنگ مشترک است.

اشتراک معنوی: صدق یک مفهوم واحد بر مصادیق متعدد به یک معنا. مثال: وجود بر خدا و مخلوقات به یک معنا (هستی) اطلاق می‌شود، هرچند شدت و ضعف دارد.