ترکیب اتّحادی وجود و ماهیّت (2)

موجود: چیزی که متعیّن و محقق شده است؛ وجود وقتی با تعیّن خاص همراه شود، «موجود» نام می‌گیرد. مثال: زید موجود است چون وجودی معین دارد.

منشأ انتزاع: امر عینی که ذهن از آن مفهومی را انتزاع می‌کند. مثال: وجود عینی زید منشأ انتزاع مفهوم «انسان» است.

معقولات ثانیه: مفاهیمی که از معقولات اولی گرفته می‌شوند و وجود خارجی ندارند. مثال: مفهوم «امکان» یا «ضرورت» از موجودات انتزاع می‌شود.

تعیّن: مشخّص شدن وجود به صورت و حد خاص. مثال: وجود درخت به صورت تعیّن «درختی» ظاهر شده است.

خفا: پنهان بودن و ناپیدایی یک حقیقت. مثال: ماهیّت بدون وجود در خفا و نهان است.

ابهام: نداشتن وضوح و تمایز. مثال: مفهوم کلی حیوان در ابتدا مبهم است تا وقتی به فصل مشخّص شود.

کمون: نهفتگی و بالقوگی پیش از بروز. مثال: دانه گندم در خاک در حالت کمون است پیش از آنکه سبز شود.

ظهور: آشکار شدن و تجلّی یک حقیقت. مثال: شعاع خورشید ظهور نور خورشید است.

مظهر: چیزی که حقیقت دیگری در آن آشکار می‌شود. مثال: آینه مظهر نور است.

اعیان ثابته: حقایق و ماهیّات موجودات در علم خداوند پیش از تحقق خارجی. مثال: حقیقت انسان در علم الهی قبل از خلقتش عین ثابت دارد.

فقر ذاتی: نیاز بنیادین موجودات ممکن به علت وجودبخش. مثال: انسان به ذات خود نیازمند خداست و استقلال ندارد.

تنزّل: فرود آمدن وجود از مرتبه عالی به مراتب پایین‌تر. مثال: تجلّی نور حق در عالم ماده نوعی تنزّل است.

مفارقات نوریه: موجودات مجرد از ماده که ذاتشان نورانی و کامل است، مانند عقول و ملائکه. مثال: جبرئیل از مفارقات نوریه است.

تشکیک: نظریه‌ای که وجود را حقیقت واحدی با مراتب شدت و ضعف می‌داند. مثال: وجود خدا و وجود انسان هر دو یک حقیقت‌اند، اما وجود خدا شدیدترین مرتبه و وجود انسان مرتبه ضعیف‌تر است.