مساوقت شیئیّت و وجود
نقد قول وساطت وجود، بین وجود و عدم
در این درس، این قول که وجود واسطۀ بین وجود وعدم است و ازاینرو، چیزی نیست که بخواهد در خارج تحقّق داشته باشد، ابطال میشود. حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس الله سرّه در جلسه پنجاه و پنجم از سلسله دروس خارج اسفار، قول برخی از متکلمین مبتنی بر واسطه بین وجود عدم را نیز علاوه بر مطلب قبلی، نقد میکنند. برایناساس، در گام اول واسطه بودن وجود بین وجود و عدم نفی میشود و سپس در گام دوّم، اصل وساطت بین وجود و عدم هرچه که بخواهد باشد، ابطال میگردد. برای رسیدن بهاین رهیافت مقدماتی بیان میشود، منجمله تغایر مفهومی شیء و وجود، معنای شیء، تساوق بین وجود و شیئیت. بههرروی، اساساً ادعای تساوق از رهگذر نفی واسطه بودن وجود بین وجود عدم اثبات میگردد که در این درس نیز همین مطلب تبیین شده است.
مرتب سازی:
مساوقت شیئیّت و وجود
10تلمیذ: میگویند: اینکه در روایت نهی شده، بهخاطر نهی از پرستش بت بوده است و الآن هم که بتپرستی نیست!
استاد: الآن بتپرستی نیست، بلکه خودپرستی است!
درهرصورت در اینجا عقل و ذهن، او را جدای از وجود و عدم تصوّر میکند.
تلمیذ: آیا در ذهن هم همینطور است؟ آیا وقتی که تصوّر میکند، منهای وجود تصوّر میکند؟
استاد: بله، منهای وجود خارجی.
تلمیذ: حتیٰ وجود ذهنی!
استاد: وجود ذهنی را که دیگر نمیتواند تصوّر کند، چون سلبُ الشیءِ عن نفسِه میشود.
تلمیذ: وقتی که میگوید: الماهیّةُ من حیث هی لیست الا هی، آیا ماهیّت خارجی را میگوید یا ماهیّت فی أیّ حالٍ.
استاد: نه! ببینید همین که ماهیّت در ذهن تحقّق پیدا میکند آن ماهیّت در ذهن وجود دارد.
تلمیذ: بله، ولی آن وجود را لحاظ نمیکند.
استاد: بله، آن درست است. درواقع موجود است ولی وجودش را لحاظ نمیکند. درواقع وجود لاینفک از او است.
تلمیذ: از اطلاق کلام میتوان فهمید که وجود عام را اراده کرده است.
استاد: نه، منظور وجود خارجی است و وجود ذهنی نیست. البتّه اگر اراده کردند که چه بهتر! ما که دعوا نداریم!
تلمیذ: تفاوت در اطلاق و تقیید است؛ وجود مطلق داریم و مقیّد.
استاد: بله، مقیّد به خارج.
اللَهمّ صلّ علیٰ محمد و آل محمد