مسئلۀ اعیان ثابته

اصطلاحات درس

1. وجود اطلاقی: وجودی است که حد و رسم و تعیّن ندارد. ذات حق که در آن مرتبه تمایز و اختلاف نمی‌گنجد. وجودی بسیط و منبسط که به معنای وجود محض و غیرمشتقّی است.

2. مرتبه ذات: مرتبه‌ای است که در آن ذات خداوند از هرگونه تعیّن و کثرت مفهومی خالی است. جایی که انّیت یا هویّت حق مطرح است نه ماهویّت. محل وجود لا حدّ و لا رسم حق.

3. انّیت: ذات و هویّت حق که ماهیّت او نیز همان انّیت است. مبنای وجود اطلاقی در خداوند.

4. وجود بحت و بسیط: وجودی که صرف ذات است و هیچ تعیّن یا ترکیبی در آن راه ندارد. وجودی محض و خالص که از هرگونه پیچیدگی و محدودیت عاری است.

5. اسماء و صفات الهی: صفات و نام‌های خداوند که معلول ذات یا لازمۀ ذات‌اند. شامل علم، حیات، قدرت به‌عنوان اسماء لازمۀ ذات. صفات دیگر مانند خالقیت، رازقیّت، رحمانیّت صفات و جنبه‌های فعل خداوندند.

6. تنازل اسماء و صفات: نزول و ظهور اسامی و صفات کلّیه الهی در مظاهر جزئیه. تفاوت اسم کلّی به معنای کلّی طبیعی و کلّی سعی. تجلّی قدرت، علم، حیات و سایر صفات الهی در مصادیق جزئی و محدود.

7. عینیّت اسماء و صفات با ذات: بحث درباره اینکه آیا اسامی و صفات الهی در مصداق عین ذات‌اند یا متفاوت. مقایسه با مترادفات لفظی که مصداق واحد ولی معانی متفاوت دارند. اعتقاد برخی به هم‌هوهویتی و یکی بودن مصداق اسامی با ذات.

8. اعیان ثابته: مراتب نازلۀ اسماء الهی که در عالم وجودات متعیّن جلوه می‌کنند. بحث درباره وجود واقعی یا وهمی و تخیّلی بودن آنها. ارتباط آنها با ذات و صفات و مسئلۀ توحید حقیقی.

9. مقام هوهویت: مرتبه‌ای بالاتر از احدیّت که بیان‌گر هوهویت (هویّت محض) است. مقام محض ذات خالی از هرگونه تعیّن.

10. فناء ذاتی: مسئله فلسفی مرتبط با انحلال یا عدم بقاء هویّت در ذات. یکی از مباحث مهم در نقد اعیان ثابته و توحید حقیقی.