بررسی دیدگاه عارفان دربارۀ وجود مطلق و مراتب آن (1)
کیفیّت تعیّن و تنازل اسماء الهی
در این درس، به تبیین نسبت میان «وجود واحد و مطلق» با «کثرات و مظاهر» پرداخته میشود. حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس الله سرّه در جلسه پنجاه و هشتم از سلسله دروس خارج اسفار، بررسی میکنند که چگونه حقیقتِ واحد و بسیطِ وجود در مراتب مختلف تنزّل مییابد و به صورت موجودات گوناگون ظاهر میشود، بدون اینکه از اصل خود جدا شود؟ استاد با استفاده از مفاهیمی چون لابشرط مقسمی، بشرط لا، نزول مرتبه، نظر استقلالی و نسبت مظاهر با حقیقت، نشان میدهد که کثرات عالم در واقع، ظهورات آن حقیقت واحد هستند؛ و هر چه از مبدأ دورتر شویم، توجه به استقلال مظاهر بیشتر و غفلت از حقیقت بالاتر، شدیدتر میشود. در پایان، نتیجهگیری میشود که باید به موجودات نگاهی آلی و واسطهای داشت، نه استقلالی، تا نور توحید در دل انسان تابیدن گیرد.
مرتب سازی:
بررسی دیدگاه عارفان دربارۀ وجود مطلق و مراتب آن (1)
14در الکلمة، در عین اینکه اسم است، با حفظ قیود اسمیّت، درعینحال فعل است با حفظ قیود فعلیّت؛ نهاینکه الکلمة اسم است بدون قید. این که دیگر کلمه نشد! وقتی که میگویید: الکلمة إمّا اسمٌ، آیا شما به زید کلمه نمیگویید؟! زیدٌ کلمةٌ. میگویید: اگر زیدٌ کلمةٌ پس آیا ضَرَبَ هم کلمةٌ؟! بله، ضَرَبَ هم کلمةٌ! میگوییم: آن بر وزن فَعَلَ است و این زید بر وزن فَعْلٌ است و بر وزن فَلْسٌ است، آن دلالت بر زمان گذشته میکند ـ حالا بنا بر تعبیر صرفیون ـ و این دلالت بر زمان ندارد بلکه دلالت بر اسم ذات دارد! چطور شما این حرف را میزنید؟! میگوییم: خب معنایش همین است دیگر! وقتی که شما لابشرط مقسمی درنظر بگیرید باید گردنتان را برای همۀ این قیدها آمادّه کنید. پس الکلمةُ در عین اینکه اسمٌ و اسم دارای این خصوصیّات است، درعینحال همین الکلمةُ فعلٌ و دارای این خصوصیّات است، در عین اینکه این خصوصیّات با آن خصوصیّات با هم جمع نمیشوند!
تلمیذ: در حقیقت هر بشرط شیئی یک شرط منطوی دارد به نام بشرط لا. یعنی هر بشرط شیئی مشروط است به بشرط لای به غیر خودش؛ ولی در آنجایی که میخواهیم بگوییم: الکلمةٌ شامل هر دو میشود، باید آن بشرط لا را کنار بگذاریم.
استاد: بله، حذف میکنیم.
تلمیذ: بههرحال یک مرتبه نمیشود. یعنی بگوییم: جامع برای تمام آن مراتب و قیودات همۀ آن مراتب است؛ منتها خود این هم یک مرتبه است. آن ذاتی که لا اسم و لا رسم است دیگر نمیتوانیم... .
استاد: نگو آقا، مشرک میشوید!! او هیچوقت پایین نمیآید! یعنی آیا آن ذات خانهاش را عوض میکند؟! [منبابمثال] قبلاً خانهاش کرمانشاه بوده و حالا در قم زندگی میکند؟! نهخیر، او سرجایش هست. هم آنجا هست و هم وسط راه هست و هم اینجا هست، همهجا هست. اگر اینطور بگوییم، بنابراین تنزل از مکان، منافات با مکانیّت دارد. به حکم اللَهمّ بیربیر صبر کنید!!