بررسی دیدگاه عارفان دربارۀ وجود مطلق و مراتب آن (1)

نظر استقلالی: نگرش به موجودات به‌عنوان مستقل از مبدأ و علت حقیقی‌شان؛ چنین نگاهی موجب غفلت از وحدت و حقیقت وجودی آنها می‌شود.

نظر آلی و واسطی: نگرشی که موجودات را واسطه و ابزار برای ظهور و تجلّی حق می‌داند، نه مستقل از او. این دیدگاه عارفان است.

عالم طبع: عالم طبیعت یا عالم ماده که در آن مظاهر و اشیاء با صورت‌های محسوس جلوه‌گر می‌شوند و زمینه غفلت از وحدت را فراهم می‌کنند.

وجود بحت و بسیط: حقیقت محض و نامقیّدی که هیچ نوع ترکیب و تعیّن و کثرت در آن راه ندارد و تمامی مراتب وجود، مظاهر آن محسوب می‌شوند.

بسیط الحقیقه: موجودی که به‌دلیل بساطت مطلق خود، هیچ‌گونه حد و مرزی ندارد و دربردارندۀ همۀ کمالات و مراتب است.

اشتداد وجودی: شدت وجودی در مراتب بالا که به‌تدریج با تنزّل، کاهش می‌یابد و به مظاهر ضعیف‌تر در مراتب مادّی منتهی می‌شود.

تسرّی نور توحید: نفوذ و جریان وحدت وجود در همۀ مراتب هستی، حتی در عالم مادّه، به‌شرط آنکه نگاه استقلالی نباشد.

قیود واقعی: تفاوت‌های موجود در مراتب پایین‌تر که برخاسته از تفاوت در تجلیات وجودند و نه صرفاً اعتباری یا وهمی.

نزول: فرایند تنزّل وجود مطلق به مراتب پایین‌تر به‌صورت مراتب صفات، اسماء، افعال، و مادّه؛ درعین‌حال بدون جدایی از مبدأ خود.

وحدت در عین کثرت: آموزه‌ای فلسفی‌ـ‌عرفانی که می‌گوید همۀ موجودات متکثر، درواقع، تجلّی‌های متفاوت از همان حقیقت واحد هستند.