بررسی دیدگاه عارفان دربارۀ وجود مطلق و مراتب آن (2)

قاعدۀ عدم طفره: قاعده‌ای که بیان می‌کند در سیر وجودی و علی، هیچ پرشی بین مراتب وجودی جایز نیست و مراتب باید به‌تدریج و پیوسته تنزل یابند.

مقام اراده و مشیت: اولین مرتبه از تجلی وجود الهی است که اراده و مشیت خداوند در آن ظهور می‌یابد. این مقام منشأ خلقت و فیض است.

مقام هوهویّت: مرتبه‌ای از ذات الهی است که از هرگونه تعیّن و اشاره عاری است و در عرفان اسلامی به عنوان غیب‌الغیوب و ذات محض شناخته می‌شود.

مقام احدیت: مرتبه‌ای از وجود الهی است که در آن، وحدت صرف و نفی هرگونه کثرت و اسم و صفت لحاظ می‌شود. این مقام، پیش از مقام واحدیت است.

مقام واحدیت: مرتبه‌ای از تجلی ذات الهی است که در آن، اسماء و صفات به نحو اجمالی و کلی حضور دارند، برخلاف مقام احدیت که صرف وحدت است.

فنای فی الذات: نهایت سیر عرفانی که سالک در آن، همه‌ی تعیّنات خود را از دست می‌دهد و در ذات مطلق الهی فانی می‌شود.

حال و ملکه: حال، حالت موقتی در سلوک عرفانی است که بدون استقرار و دوام حاصل می‌شود، در حالی که ملکه، حالت ثابت و دائمی در نفس است.

ظلّ و اشراق: اصطلاحاتی در عرفان که به رابطه مظاهر با مبدأ وجودی اشاره دارند. مظاهر، ظل یا سایه‌ای از نور مطلق‌اند و به واسطه‌ی اشراق، هستی یافته‌اند.

اضافۀ اشراقیه: نوعی رابطه علّی و نوری میان مبدأ و مظاهر است که از آن به فیض یا اشراق یاد می‌شود؛ در این نوع اضافه، علت هیچ‌گاه از معلول جدا نیست و ملازم آن است.