مراتب وجود و مقام ذات در عرفان و حکمت اسلامی

تشکیک در وجود: نظریه‌ای که وجود را دارای مراتب شدت و ضعف می‌داند، به‌گونه‌ای که تمام موجودات در حقیقت وجود مشترک‌اند، اما در شدت وجودی متفاوتند.

وجود اطلاقی: وجودی که مقید به هیچ قیدی نیست و نسبت به همه چیز اطلاق دارد؛ مترادف با وجود بسیط و صرف.

علّت و معلول: رابطه‌ای هستی‌شناختی میان موجودات، که در آن یکی سبب وجود دیگری است و بدون آن تحقق نمی‌یابد.

شدت حقیقت وجودیّه: میزان قوّت و تمامیت وجودی که موجودی دارا است؛ شدت بیشتر نشان‌دهندۀ قرب بیشتر به اصل وجود است.

تمایز ذاتی: تفاوت در اصل و حقیقت وجود بین دو چیز، نه صرفاً در صفات یا عوارض.

وحدت در وجود: اصل اشتراک موجودات در حقیقت وجود علی‌رغم تمایز رتبی، مفهومی یا ماهوی.

اشتداد وجودی: افزایش در مرتبه وجود و قوّت هستی؛ برابر با حرکت اشتدادی یا تجلی بالاتر در نظام مراتب وجود.

سعۀ وجودی: ظرفیت وجودی یک موجود در دریافت فیض یا علم، که بسته به رتبه‌اش در مراتب هستی متفاوت است.

وجه اشتراک وجودی: نقطۀ مشترک میان علّت و معلول از حیث وجود؛ همان حقیقت وجود که در هر دو سریان دارد.

افاضه: صدور و بخشش وجود یا علم از علّت به معلول، مطابق با ظرفیت و استعداد معلول.

مابه‌الاشتراک: عنصر یا حیثیتی که بین چند چیز مشترک است، مانند حقیقت وجود میان همه اشیاء در نظام تشکیکی.

اصالت وجود: نظریه‌ای در فلسفه اسلامی که وجود را اصل و اصیل می‌داند و ماهیات را اعتباری و ذهنی تلقی می‌کند.

لا بشرط مقسمی: لحاظ وجود یا مفهومی به‌نحوی‌که خود به‌هیچ قیدی مقید نباشد ولی قابلیت تقیید به اقسام گوناگون را داشته باشد؛ ناظر به وحدت در عین کثرت.

بشرط لا: قیدی برای مفهومی که به شرط نبودن هر نوع تعیّن یا خصوصیتی اخذ می‌شود، یعنی تصور چیزی به‌شرط نبود سایر چیزها.

بشرط شیء: لحاظ یک مفهوم به‌شرط همراهی با قیدی خاص؛ مثلاً انسان سفید یا انسان بلند.