تبیین معنای دقیق وجود لابشرط مقسمی

راه ادراک حقیقت وجود

بنابراین وجود عبارت است از یک حقیقتی که تا به حدّ و رسم نرسد قابل ادراک نیست. یعنی اگر شما یک وجود را بخواهید ادراک کنید باید حدّ داشته باشد؛ حالا یا حدّ مادی باید داشته باشد چطور اینکه ما مشاهده می‌کنیم و یا حدّ معنوی و روحانی باید داشته باشد چطور اینکه باز ما آنها را مشاهده می‌کنیم و می‌فهمیم، حالاتی که برای انسان پیدا می‌شود، حالات سبکی، حالات سنگینی، حالات ثقل، حالات انبساط، حالات سرور، حالات کدورت، حالات غم و یا حالات مسرّت. همۀ این حالات وجودند، منتها وجودی است که دارای حدّ روحانی است، دارای تعیّن و مظهر روحانی است. [آیا] بین حالت سرور و بهجتی که برای شما پیدا می‌شود و بین حالت غم و کدورت که پیدا می‌شود فرقی نمی‌بینید؟! فرق می‌بینیم و احساس می‌کنیم! احساس می‌کنیم که کدورت و ثقل و قبض بر انسان حاکم شده است، ما این دو حال را احساس می‌کنیم، وزن ما تغییر نمی‌کند، خصوصیّات بدن‌ما و فیزیکی‌ما تغییر پیدا نمی‌کند، علم ما تغییر پیدا نمی‌کند، جهل ما تغییر پیدا نمی‌کند، همه سرجایش است، فقط چیزی که تغییر پیدا می‌کند حالت انبساط و مسرّت پیدا می‌شود و به قبض و کدورت و حالت ناراحتی تبدیل می‌شود. فرق بین این دو قضیّه به‌خاطر چیست؟ به‌خاطر این است که دو نحوۀ از وجود برای انسان تحقّق پیدا کرده است؛ یک وجود، وجود دارای حالت و بروز و ظهور مسرّت، و وجود دیگر دارای حالت و بروز و ظهور غم و قبض. ما این دو را احساس می‌کنیم.

تلمیذ: وجودی که از اشیاء خارجی ادراک می‌کنیم، آیا باز آن ادراکش هم به‌حالت خفاء است؟!

استاد: بله.

تلمیذ: مفهومی را که شما می‌فرمایید خفاء ندارد.

استاد: بله.

تلمیذ: حقیقتش خفا دارد آیا مفهومش هم خفا دارد؟

استاد: آیا وجود ذهنی منظور شما است؟ در مورد وجود ذهنی هم ما همین را می‌گوییم که خود حقیقت وجود ذهنی هم برای انسان مخفی است.