جلسه ۱۴۱

جمع شدن با تعینات از لوازم صرف الوجود و وجود اطلاقی

نكته در اینجا این است كه چرا صرف الوجود با تمام مظاهر مختلف مى‌سازد؟ به‌خاطر همین صرف الوجود بودنش است. چون صرف الوجود تعیّن ندارد، اقتضاى ذاتى او این است كه با تعیّن باهم جمع بشود. یعنى علاوه بر اینكه الآن در این تعیّن ظهور پیدا كرده، به نفس الوقت مى‌تواند در تعیّن ضد او و در تعیّن خلاف او [ظهور] پیدا كند، چون صرف الوجود است. وجود اطلاقى یعنى همین! اگر حقیقت و منشأ براى ظهورات مختلف، صرف الوجود نبود بلکه وجود متعیّن بود، مستحیل بود که یك حقیقت متعیّنه به دو مظهر در مقام‌ اثبات و در مقام كشف قرار بگیرد.

کثرت و جمعیت، لازمۀ حقیقت واحده

کثرت بیشتر، نشان دهندۀ شدت وحدت

پس تمام حقایق اشیاء و آنچه شما در عالم كون و فساد مشاهده مى‌كنید از ذوات و از صفات مختلفه، چه ذوات، ذوات مختلف باشد مثل سنگ، فرش، آب، شجر، حجر، مدر، حیوان، انسان و همین‌طور چه از صفات مختلفه باشد مثل صلابت و ملاست، زبرى و نعومت، سیاهى و سفیدى و قرمزى و سبزى و زردى، ترشى و عذوبت و حلاوت، روائح به تمام معنی از صفات و خصوصیات اعراض و همچنین تمام صفاتى كه در انسان و در عالم مجردات مشاهده مى‌كنید، هر صفت و هر ذاتى كه در ذوات مختلف وجود دارد و به تناسب اختلافِ ذوات، اختلاف صفات پیش مى‌آید، علت تمام اینها این است كه حقیقتش واحد است. چون حقیقت، حقیقت واحد است، این اوصاف مختلفه در خارج هست. یعنى نفس حقیقت واحد، اقتضای این مسائل مختلفه را مى‌كند. اگر آن حقیقت مختلف بود، اصلاً مستحیل بود كه از آن، این جهات مختلف به‌وجود بیاید. پس تمام این كثرت به‌خاطر جمعیت است و تمام این كثرات به‌خاطر وحدت است. و اگر وحدت نبود پس كثرت نبود. اینكه مى‌بینید عرفا و شعرا از عرفاى شامخین ما بیان مى‌كنند¹ که: