مرتب سازی:
جلسه ۱۵۵
1درس یکصد و پنجاه و پنجم
جواب از اشکالات به جهات ثلاث (2)
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
علىٰ أنّ كونَ الاتصافِ بالإمكانِ علىٰ أیّ حالٍ مِن عناصِرِ العقودِ یوجِبُ اللانهایةَ أیضًا.
این بحث دیروز تقریباً بیان شد كه در قضایاى عقلیه اگر ما یك ممكن را بهعنوان محمول حمل بر موضوع كنیم ارتباط بین امكان و آن موضوع بالوجوب است. و آن وجوب، خودش موجب وجوب دیگر خواهد شد و تسلسل لازم میآید این یك مسئله است.
عدم راهیابی اشکال تسلسل در جهات ثلاث به وجود ذهنی
مسئلۀ دیگر اینكه خود امكان هم فىحدنفسه آیا از یك وجودى برخوردار است یا نه؟ وقتى كه ما مىگوییم: «زیدٌ ممكن الوجود» این امكانى كه بهعنوان محمول در قضیۀ ذهنیۀ ما قرار مىگیرد خودش وجودى دارد؛ ارتباط بین آن امكان و بین وجودش هم طبعاً باید بالامكان باشد. یعنى ما براى امكان یك ماهیت ذهنیهاى فرض كردیم كه آن ماهیت ذهنیه داراى نحوهاى از وجود است. إنشاءالله در بحث وجود ذهنى مسئلۀ اختلاف بین وجود ذهنى و وجود خارجى و اقوال مختلفى را كه در آنجا وجود دارد عرض مىكنیم؛ بعضىها این صور ذهنیه را بهعنوان كیف قائم به ذهن و به نفس مىدانند؛ بعضىها این صور را بهعنوان نفس رابطه و نسبت مىدانند؛ بعضىها بهعنوان جوهر مىدانند؛ بعضىها همان نفس ماهیت مىدانند منتها با تبدل و تغیر وجود، كه ما هم در اینجا این قول را پذیرفتیم كه صور ذهنیه عبارت است از نفس همان ماهیت خارجیه. اختلافش در این است كه در آن ماهیت خارجیه وقتى كه وجود خارجى بیاید آن ماهیت خارجیه مثلاً تبدیل به یك كوه دماوند میشود و وقتى كه وجود ذهنى بیاید تبدیل به یك كوه دماوندى كه در ذهن ما هست مىشود، نه آن كوه دماوندى كه در خارج هست. اگر آن بخواهد در ذهن ما برود دیگر از ذهن و غیر ذهن چیزى باقى نمیماند! پس فرق بین ماهیت ذهنیه و ماهیت خارجیه این است كه در ماهیت ذهنیه، وجود آن ماهیت وجود لطیف است كه البته بحثهایش بعداً مىآید كه این وجود از آن وجود قوىتر است و این منشأ براى وجود خارجى است. اگر بخواهد به این ماهیت خارجى وجود خارجى تعلق بگیرد، دراینصورت مشكلات زیادى پیدا مىشود. اما وجود ذهن این مسائل را ندارد. درهرصورت ماهیت یكى است.