جلسه ۱۶۰

آن وقت این مى‌شود یك دین جامع، دینى كه از یك طرف، منطق شرعى را به خود گرفته، و این هم كه خارج از شرعى نیست، این هم همان شرعى است، یعنى آن رعایت جهت خصوصیات و عبادات و امثال‌ذلك را كه یك مسلمان باید این مطلب را مورد توجه قرار بدهد، و از آن طرف هم امرى است كه منطبق با نیاز و احتیاجاتى است كه در روز براى افراد هست. این را ما نمى‌توانیم [انکار] كنیم. حالا شما فرض کنید كه یک ساعت بزرگ، یك ساعت 2 مترى را ساعت غروب كوك بكنیم و یک ساعت خیلی کوچک را هم ظهر كوك بكنیم، بالأخره آیا به همین دو سانتى نیاز دارید یا ندارید؟! حالا ما نمى‌گوییم وقتى که در طاقچه مى‌زنید یك دایرۀ هندیه آن بالا درست بكنید و مثل بعضى از پارك‌ها ساعت بزرگی بزنید، نه، همین یك ساعت کوچک باشد، کوچک و بزرگ فرقى نمى‌كند، آیا نیاز به ساعت ظهر كوك هست یا نیست؟ اگر شما آمدید و در جامعۀ اسلامى نیاز به ساعت ظهر كوك را برداشتید ما دستتان را مى‌بوسیم، اگر نتوانستید بردارید پس باید ساعت ظهر كوك را هم جزء ساعت شرعى به‌حساب بیاورید؛ نه‌اینكه آن غروب کوک بشود شرعى و این ظهر کوک ‌بشود غیر شرعى، این نمى‌شود این‌طور باشد.

آقای ... مى‌گفت: «یك روز رفتم درس آقا سید محسن‌ دیدم همه چیز در آن هست غیر از درس! ‌ عین آقا سید جلال آشتیانى که آن هم از همه چیز مى‌گوید غیر از درس‌!»

تلمیذ: ... بعضی وقت‌ها دوازده و بیست دقیقه اذان می‌گوید و بعضى وقت‌ها هم دوازده و ده دقیقه، بالأخره در سال نیم ساعت تفاوت دارد ... .

استاد: بله، تفاوت خیلى زیاد است، زمستان یك ربع به پنج غروب است و در تابستان یك ربع به هشت، خیلى تفاوت است! یك ساعتى درست كردند كه هر روز یك‌خرده جلو بیاید، این را درست كردند، این مسئله درست شده كه در هر روزى مقداری جلو بیاید. حتى من در مكه هم دیدم، منتها خیلى وقت پیش بود. این مسئله هست و مى‌شود درست بشود. الآن طبق تقویم ـ البته حالا معلوم نیست كه تا چه حدودى دقیق باشد ـ یك برنامۀ كامپیوترى درست كردند كه سر وقت اذان مى‌گوید، در قم درست كردند كه به هر محلى اذان بگوید. اشكال در اینجا این است كه شما با این ساعت غروب کوک با سایر جاها نمى‌توانید ارتباط برقرار كنید، در طهران یك غروب كوك است، در مشهد یك غروب كوك دیگر، چه‌كار مى‌كنید؟! یعنى آیا مى‌شود ادارات [را با این ساعت تنظیم کرد؟] خب شما ساعت غروب كوك را براى طهران دقیق درست کنید، برفرض بگوییم دقیق دقیق، حتى یك ثانیه هم [این طرف و آن طرف نشود،] بالأخره میزان حركت شمس و... كه تغییر نمى‌كند، ما ساعتى درست كنیم آن‌چنان دقیق كه حتى یك ثانیه هم از موقع غروب شمس این طرف و آن طرف نشود، بسیارخوب، دو قدم جلوتر قم است، قم یك دقیقه دیرتر از طهران است، یك ساعت هم براى قم باید درست كنیم، یك ساعت هم براى اصفهان باید درست كنیم‌.