مرتب سازی:
جلسه ۱۶۰
2ما دو قضیه داریم: یك قضیۀ خارجى داریم و یك قضیۀ ذهنى داریم. در قضیۀ خارجى است که تسلسل در آن موجب بطلان است، مثل اینكه میگوییم: كلُّ معلولٍ ـ بهعنوان قضیۀ خارجى ـ لابدَّ أن یكونَ له علةً و كلُّ علّةٍ لابدّ أن یكونَ معلولاً لعلّةٍ. این قضیه بهعنوان یک قضیۀ خارجى در اینجا موجب تسلسل است و باطل است. یعنی هر معلول باید مستند به علتى باشد و بهعنوان یك موجبۀ كلى دیگر، و هر علتى باید مستند به یك علت دیگرى باشد. اگر این قضیه که هر علتى كه معلول واقع مىشود باید مستند به یك علت دیگرى باشد، این بهعنوان یك موجبۀ كلیه موجب سلسلۀ لایتناهیٰ مىشود، بنابراین ما اصلاً بهطوركلى در اینجا علت نداریم؛ یعنی در اینجا به علتى كه آن علت، نتواند معلول واقع شود نخواهیم رسید. این دیگر مشخص است كه باطل است.
اما اگر بهعنوان یك قضیۀ ذهنى منبابمثال مسئلهاى را مدنظر قرار دادیم كه آن بهعنوان لایتناهىٰ است، نه لایتناهاى علّى و معلولى بلكه لایتناهاى ترتبى و لایقفى، نه بهنحو علیت خارجى. منبابمثال كم، حالا چه كم متصل باشد و چه كم منفصل باشد. در كم منفصل، اعداد را مثال مىزنم و در كم متصل، خط را مثال میزنم. مقدار مسافت بین دو نقطه را خط مىگویند، دو نقطه را در نظر بگیرید، این نقطه و آن نقطه، مقدار مسافت بین آنها را خط مىگویند. حالا این خط مقدارش چقدر است؟ اگر مسافت بین دو نقطه بیست سانت باشد خط بیست سانت است و اگر مسافت بین دو نقطه دو متر باشد خط دو متر است و اگر مسافت بین دو نقطه یك فرسخ باشد خط یک فرسخ است. و شما نمىتوانید هیچ حد یقفى را در ذهنتان براى این خط ترسیم كنید. اگر خطی را صد میلیارد كیلومتر هم تصور كنید، باز صد میلیارد و یك متر را مىتوانید برای آن فرض كنید. یعنی به همان مقدارى كه نمىتوانید برای عدد، حد یقفى را بهحساب آورید، برای كم هم بهلحاظ همان عدد نمیتوانید حد یقفی بهحساب بیاورید. چون کم منوط به عدد است، یعنی همراه با عدد است که كم جلو مىرود. مقدار براى كم، با عدد لحاظ مىشود و آن هم به حد یقفى نخواهد رسید. بنابراین در مسئلۀ كم، چه كم متصل باشد مثل اجسام تعلیمى، خط و سطح و حجم، [آن حد یقفی ندارد.] شما حجمى را درنظر بگیرید كه این حجم مثلاً یك متر مكعب باشد، دو متر مكعبِ آن را هم ذهن مىتواند تصور كند. ده متر مكعبِ آن در یك مخزن را هم مىتواند تصور كند، صد متر مكعب را هم مىتواند تصور كند و هلمّ جرّا، تا به چه حدی برسد كه دیگر نمىتواند تصور كند؟ حد ندارد. شما هر حدى را براى این حجم تعلیمى در خارج تصور كنید، این در اینجا داخل در كم متصل خواهد بود و حدّ لایقفى نخواهد داشت.