پاسخ به اشکالات امتناع امکان بالغیر

بنابراین سه مرتبۀ ماهیت متصوّره داریم:

مرتبۀ اول: ماهیت در مرتبۀ ذات من حیث هى هى بلا لحاظ وجود خارجى که لیست الا هى. این همانجایى است که مرحوم حکیم سبزوارى ـ رضوان الله تعالی علیه ـ مى‌فرماید:

اینجا را مى‌خواهد بفرماید.

مرتبۀ دوم ماهیت، ماهیت اطلاقى است که به‌لحاظ وجود خارجى مدنظر قرار مى‌گیرد نه به‌شرط وجود خارجى؛ یعنى اعم از اینکه در خارج موجود باشد یا نباشد، علت موجده داشته باشد یا نداشته باشد، اعم از اینها مدنظر قرار مى‌گیرد دراین‌صورت امکان بر آن حمل مى‌شود یا وجوب بر آن حمل مى‌شود یا امتناع بر آن‌ حمل مى‌شود.

در مرتبۀ سوم این ماهیتى را که در خارج داریم مى‌بینیم. اینکه الان داریم در خارج مى‌بینیم این وجوب الان یا وجوب بالذات است مثل بارى تعالى یا وجوب وجوب بالغیر است مانند همین اعیان خارجى که علل موجبه دارند یا امتناع بالذات دارد مانند شریک البارى یا امتناع بالغیر دارد، این که ما در خارج داریم مى‌بینیم. پس با توجه به این قضیه دیگر اشکالى اصلاً به‌طورکلى باقى نمى‌ماند.

اللهم صلّ علی محمد و آل محمد