زائد بودن امکان و وجوب و امتناع بر ماهیت
نقد دیدگاه اتحاد جهات ثلاث با ماهیات
زائد بودن امکان و وجوب و امتناع بر ماهیت محور اصلی این جلسه است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا دیدگاه کسانی را بررسی میکند که امکان، وجوب و امتناع را نه در خارج و نه حتی در ذهن، اموری زائد بر ماهیت نمیدانند و آنها را عین خود ماهیات تلقی میکنند. سپس با توضیح منشأ انتزاع مفاهیم و تفاوت معقولات دارای مابهازای خارجی با مفاهیم اعتباری، زمینه نقد این دیدگاه را فراهم میسازد. در ادامه با تبیین نقش جنس و فصل در تمایز ماهیات و بررسی معنای امکان، نشان میدهد که امکان مفهومی عام و واحد است که بر ماهیات گوناگون حمل میشود و نمیتواند عین هر یک از آنها باشد. حاصل بحث روشن شدن اشکالات نظریه اتحاد امکان با ماهیت و تبیین معنای صحیح حمل امکان بر موجودات مختلف است.
مرتب سازی:
زائد بودن امکان و وجوب و امتناع بر ماهیت
10«بعضى از آقایان که صاحب مطارحات1 هستند اظهار تعجب کردهاند از اینها و [از گفتهشان] که چطور اینها یکهمچنین حرفى زدهاند درحالتیکه خود اینها با استدلال به امکان قائل به وجود صانع هستند! اینها با ابناء حقیقت در احتجاج بر وجود صانع موافقاند که گفتهاند: این عالم ممکن است و محتاج به سبب مرجحی است. (اینطور فرمودند که کلّ ممکنٍ یَحتاجُ بوجودِ سببٍ مرجّحٍ فالعالمُ یَحتاجُ إلى سببٍ مرجّحٍ). سپس وقتى که میخواهند معناى امکان را تفسیر کنند مىگویند: امکان عبارت از نفس شىء است که این به آن اضافه مىشود. پس کأنّ گفتهاند: عالم احتیاج به صانع دارد چون عالم عالم است.»
چون میگویند: «العالمُ ممکنٌ» دیگر. معنای ممکن همان معناى عالم است پس عالم عالم است و ثبت ولایة علیّ بن ابیطالب علیهالسلام!! خیلى جالب است و این دیگر در اینجا یک قضیۀ واضح البطلان است.
اللهم صلّ علی محمد و آل محمد
- . المطارحات، ص 343.