زیادت امکان بر ماهیت و ذهنی بودن آن
نقد ادله وجود خارجی امکان در فلسفه
زیادت امکان بر ماهیت در این جلسه به بررسی دیدگاه قائلان به وجود خارجی امکان و نقد آن اختصاص دارد. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با تبیین اینکه امکان از معقولات ثانی فلسفی است و ظرف تحقق آن ذهن میباشد، نشان میدهد که نسبت دادن وجود خارجی مستقل به امکان ناشی از خلط میان وجود ذهنی و وجود خارجی است. در ادامه، چهار دلیل مطرحشده برای اثبات زیادت امکان بر ماهیت، از جمله تفاوت حکم ذهنی و خارجی، لزوم یکی از اوصاف ثلاثه، نقش ذهن در حمل مفاهیم و تقدم امکان بر حادث، بررسی و نقد میشود. استاد تأکید میکند که اتصاف ماهیت به امکان در خارج است، اما خود مفهوم امکان تحقق عینی مستقل ندارد. در نهایت روشن میشود بسیاری از اشکالات به دلیل خلط میان ماهیت، وجود و نحوه تحقق ذهنی مفاهیم شکل گرفته است.
مرتب سازی:
زیادت امکان بر ماهیت و ذهنی بودن آن
5دلیل سومی که مىفرمایند این است که مگر شما نمىگویید: اینها محمولات ذهنى هستند، یعنى ظرف تحقق اینها در ذهن است؟! خب ذهن هم ذهن است دیگر، کاری با آن نمىتوان کرد، ذهن کارش مونتاژ است، ذهن کارش ترکیب است، خب چه اشکال دارد حالا که اینطور است و این اعتبارى است، این امکان را بهعنوان محمول بر هر موضوعى که دلش میخواهد بچسباند؟! وقتى که قرار ذهن است و نه در خارج، [خب چه اشکال دارد؟!] در خارج، از اختیار ذهن مسئله بیرون مىرود و مسئله در وجود خارجی مىرود. زید امکان دارد در خارج، واجب الوجود وجود دارد در خارج، شریک البارى ممتنع است در خارج. خارج از دست ذهن بیرون است. ولی ذهن که دیگر بهدست خودش است، ترکیب مىکند، مونتاژ مىکند، یکى را موضوع قرار مىدهد و آن را محمول قرار مىدهد. ما اگر قرار باشد بگوییم: ذهن است، خب شریک البارى را مىگوییم: ممکن، واجب الوجود را مىگوییم: ممتنع، ذهن است دیگر! ذهن این وصف و این محمول را به هر موضوعى که دلش بخواهد میچسباند درحالیکه مىبینیم باطل است. اینکه باطل است بهخاطر این است که خود همین وصف در خارج هست، و این وصف وقتى در خارج هست این ذهن دیگر نمىتواند به او بچسباند، چون از باب تقابل و تطبیق بین آنچه در ذهن است و آنچه در خارج است مىبینیم این تطبیق جور درنیامد، آنچه که در خارج است ممتنع است و آنچه که در ذهن است ممکن است.
اما همینجا یک نکتهای هست که مرحوم آخوند متذکر آن نشدند و آن این است که این تطبیق را خودتان از کجا آوردید؟! تا آن امکان و امتناع و ضرورت در ذهنتان نباشد شما از کجا مىگویید: متناقضین؟! پس باید یک چیزى در ذهن باشد تا شما بهعنوان یک تطبیق خارجى بگویید. یعنى در وهلۀ اول، آن امکان در ذهن هست یا آن امتناع در ذهن هست نهاینکه در خارج است. این هم یک نکته بود.