تفاوت وجود و امکان و جایگاه وحدت در خارج

تلمیذ: تکثّر بدون وحدت معنی ندارد اصلاً.

استاد: بله، خب تکثّر از تکرار وحدت پیدا مى‌شود.

این مطلبى که مربوط به وحدت نوعى است. یک وحدت دیگرى هم داریم که البته بعداً مرحوم آخوند آن را ذکر مى‌کنند و آن عبارت از وحدت تشخّصى وجود درقبال تشکیک است. آن وحدت دیگر وحدت نوعى نیست. آن وحدت، یک وحدتى است که اصلاً «دو» برنمى‌دارد، اصلاً تصوّر «دو» در آن وحدت معنی ندارد! شما تا قیامت هم فکر بکنید امکان ندارد ذهن شما بتواند دوئى براى وجود مطلق تصوّر بکند! آیا مى‌شود؟! حتى شریک البارى را اگر شما تصور کردید [این وحدت در آن هست.] البته اگر شما در مفهوم واجب الوجود، تصور صحیحى داشته باشید نوبت به شریک البارى نخواهد رسید، چون واجب الوجودى که عبارت است از وجودى که طارد عدم است و آن وجود بسیط است، این واجب الوجود که طرد عدم را مى‌کند طرد عدم مطلق را مى‌کند، و وجود او بحت و بسیط است و تجرد تامه است این همان عبارة أخراى وحدت وجودى است که ما داریم مى‌گوییم، یعنى یک معنی هست منتها به دو تعبیر. در آنجا ما مسئله را بردیم روی یک ذاتى که جنبۀ علیّت و جنبۀ بارئیّت نسبت به مخلوقات دارد، در اینجا صرف‌نظر از آن ذات، به اصل وجود نگاه مى‌کنیم. اینکه ما در اینجا آن ذات حىّ قائم و قیّوم بالذات را درنظر نمى‌گیریم، آن وجودى را درنظر مى‌گیریم که آن وجود، حاکم و مسیطر بر همه مظاهر است. این وجودى که حاکم است و مسیطر است و بر همۀ مظاهر بسیط است آیا اصلاً امکان دارد ما «دو» براى این وجود تصوّر کنیم؟! اصلاً امکان ندارد! یعنى هرچه شما فکر کنید امکان ندارد! شما براى زید ممکن است دو تصوّر کنید؛ این زیدى که الآن از شکم مادر درمى‌آید ده‌تاى دیگر هم دربیاید! آیا مى‌شود یا نمى‌شود باشد؟! مگر قالب نمى‌زنند؟! مثل کارخانه که از این‌طرف چوب داخل مى‌زنند و از آن‌طرف چوب کبریت بیرون مى‌دهد، یا از این‌طرف پلاستیک و مواد مى‌ریزد و از آن‌طرف مجسمه بیرون مى‌دهد، عروسک بیرون مى‌دهد. این عروسک‌هایى که دارد از آن بیرون مى‌آید عین هم هستند، مژه‌اش فرق نمى‌کند، به‌طورى‌که اگر شما الآن این را بردارید و غافل شوید و یک نفر یک عروسک دیگر به‌جاى آن بگذارد شما نگاه مى‌کنید، خیال مى‌کنید همین است که الآن برداشتیم! به‌خوبی قالب مى‌زند!