بطلان وجود خارجی امکان بر ماهیت (دلیل دوم)
تقسیم ماده و تسلسل بی‌نهایت امکانات
زیادت امکان بر ماهیت در این جلسه به بررسی برهان دوم برای نفی وجود خارجی امکان اختصاص دارد؛ آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی توضیح می‌دهند که اگر ماده حامل امکانات نامتناهی به دو بخش تقسیم شود، سه فرض پیش می‌آید: یا همان امکانات قبلی در هر دو نیمه باقی می‌ماند، یا در هنگام تقسیم امکانات نامتناهی جدید پدید می‌آید، یا امکانات متناهی می‌شوند. هر سه فرض به تناقض می‌رسند؛ زیرا یا مستلزم انتقال عرض از محل به محل دیگر است، یا موجب تسلسل بی‌نهایت در علل و امکانات حادث می‌شود، یا با فرض نامتناهی بودن اولیه ناسازگار است. در ادامه نیز اشکال دیگری مطرح می‌شود که اگر امکان صفت خارجی باشد باید به موجود خارجی اضافه شود، در حالی که اضافه به معدوم ممکن نیست. نتیجه جلسه این است که نظریه وجود خارجی برای امکان، با تحلیل عقلی و اصول علیت و امکان سازگار نیست و دچار اشکالات جدی می‌شود.
بطلان وجود خارجی امکان بر ماهیت (دلیل دوم)
توضیحات:
زیادت امکان بر ماهیت در این جلسه به بررسی برهان دوم برای نفی وجود خارجی امکان اختصاص دارد؛ آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی توضیح می‌دهند که اگر ماده حامل امکانات نامتناهی به دو بخش تقسیم شود، سه فرض پیش می‌آید: یا همان امکانات قبلی در هر دو نیمه باقی می‌ماند، یا در هنگام تقسیم امکانات نامتناهی جدید پدید می‌آید، یا امکانات متناهی می‌شوند. هر سه فرض به تناقض می‌رسند؛ زیرا یا مستلزم انتقال عرض از محل به محل دیگر است، یا موجب تسلسل بی‌نهایت در علل و امکانات حادث می‌شود، یا با فرض نامتناهی بودن اولیه ناسازگار است. در ادامه نیز اشکال دیگری مطرح می‌شود که اگر امکان صفت خارجی باشد باید به موجود خارجی اضافه شود، در حالی که اضافه به معدوم ممکن نیست. نتیجه جلسه این است که نظریه وجود خارجی برای امکان، با تحلیل عقلی و اصول علیت و امکان سازگار نیست و دچار اشکالات جدی می‌شود.
بطلان وجود خارجی امکان بر ماهیت (دلیل دوم)
11علی‌أىّ‌حال این مطلب را ایشان نسبت به امکان استعدادى گفته‌اند. در امکان استعدادى ذهن حکم مى‌کند که این ماده‌اى که در خارج هست استعداد براى رسیدن به آنها را دارد یا ندارد که بحثش را در امکان استعدادى مى‌گوییم که امکان ذاتى با امکان استعدادى فرق مى‌کند؛ امکان ذاتى به خود ماهیت برمى‌گردد و امکان استعدادى به قابلیت این ماده‌اى که در خارج هست براى قبول یک صورت دیگر برمى‌گردد. با امکان ذاتى تفاوت دارد. اگر هم نظر به علل و اسبابش بکنیم که یا حکم به ضرورت مى‌کند یا حکم به امتناع مى‌کند، اگر اسباب نباشد دیگر ممتنع است. این دیگر به نظر خود ذات نیست بلکه این نظر به سلسلۀ عللى است که این شى‌ء را به‌وجود مى‌آورد.
اللهم صلّ علی محمد و آل محمد