امتیاز معلول اول از واجب الوجود

درس دویست و بیست و سوم

بیان امتیاز معلول اول از واجب الوجود (2)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

فالحقُ‌ فی هذا المقامِ أنَّ المعلولَ له ماهیةٌ إمکانیةٌ وجودٌ مستفادٌ مِن الواجبِ فَیَترکبُ بِهویةِ العینیةِ مِن أمرین شَبیهین بِالمادةِ و الصورةِ.¹

حق در این مقام این است که معلول یک ماهیت امکانیه و یک وجودی دارد که آن وجود از ناحیۀ واجب افاضه می‌شود بنابراین در خارج، یک ترکیب عینیه‌ای از دو امر برای این معلول حاصل می‌شود که شبیه به ماده و صورت است. شبیه از این نقطه‌نظر که ماده به‌عنوان امر مبهم مشبهٌ به برای آن ماهیت امکانیه واقع شده است و چون صورت جنبۀ فعلی دارد مُشبهٌ بِه برای وجود مفاض از واجب در اینجا به‌کار رفته است والاّ ماده و صورت مربوط به ماهیت است و نباید به وجوب تشبیه شود.

أحدهُما محضُ الفاقةِ و القوةِ و البطونِ و الإمکانِ و الآخرُ محضُ الاستغناءِ و الفعلیةِ و الظهورِ و الوجوبِ‌.

نفس وجوب، عبارت از استغناء از غیر

یکی از این دو امر عبارت از محضِ احتیاج، قوه، خفاء و امکان است که حاکم و عالم بر معلول است. مسئلۀ دیگر عبارت از محوضت در استغناء است چون وجوب مستغنی از غیر است، نفس وجوب عبارت از استغناء از غیر، فعلیت، ظهور و وجوب است یعنی فعلیت در وجوب محقق است، هرچه که تعین خارجی و تشخص آن محقق باشد به این معنا است که فعلیت در او محقق است و حالت انتظار ندارد و ظهور و وجوب در او بالفعل است چون تَشخُصُ الشَّیءِ بِوجودِه و ظُهورهُ بِوجودِه. شیء و ماهیت چه موقع ظاهر می‌شود و در عالم خارج قابل برای رؤیت می‌شود؟! منظور از رؤیت فقط دیدن نیست یعنی اینکه انسان می‌تواند آن را حس کند؛ [یعنی] آن‌وقتی که شیء وجود پیدا کند، تا وقتی شیء در مرتبۀ ماهیت متقرر است در خارج نیست! وقتی که وجود پیدا کرد می‌توانیم بگوییم: این زید، عمرو، خالد و امثال‌ذلک است.